En  yaşlı  ve en  soğuk  Beyaz  Cüce…! (The oldest and coldest White Dwarf…!)

Halkalı  Beyaz  Cüce (temsili)

(Kaynak:  NASA/JPL/universetoday.com)

Güneş  benzeri yıldızlar, hidrojen  yakıtını  tüketince bir  Kızıl  Dev’e  dönüşürler.  RGB (Red-Giant-Branch)  fazı  olarak  adlandırılan  bu  safhada, orijinal  boyutunun onlarca  katı  bir  boyuta  büyüyen (şişen)  yıldız, dış  katmalnarını  uzaya  ravurduktan  sonra  bir  Beyaz  Cüceye (White  Dwarf)  dönüşür.

Takibedecek  birkaç  milyar  yıllık  sürede, çevresinde  mevcut  olabilecek  ve  yıldızın  gravitasyon  etkisi  altında  olan toz  halkalarını tüketmeye  devam  eder.

Universetoday.com’da  22 Şubat 2019’da   yayımlanan  bir  haberde, Melina Thévenot  adındaki  bir  amatör  araştırmacının (citizen  scientist), WISE (Wide-field Infrared Survey Explorer)  aracı  tarafından  sağlanan  veriyi  kullanarak, bir  Beyaz  Cüce  Sistemi  olan LSPM J0207+3331 üzerinde  gerçekleştirdiği  araştırma  sonunda, milyarlarca  yıl  yaşındaki  bu  gök  cisminin  etrafında, hala,  bir toz-halka-sisteminin  mevcut  olduğunu  belirledi.

NASA’nın halka  açık, ‘Backyard Worlds: Planet 9’  projesi  kapsamında  gerçekleştirilen  bu  çalışmada, astronomlar, 145  ışık yılı  uzaklıkta  ve Capricornus  takımyıldızı  içinde  yer  alan  bu  yıldızın, bugüne  kadar  belirlenmiş  olan  ‘toz-halkalı’ en  yaşlı  Beyaz  Cüce  olabileceğini  düşünüyor.

Araştırmacılar  bu  yıldızın  yüzey  sıcaklığının 5800  santigrad  derece  kadar  olduğunu ölçtü.

Kırmızı Dev  aşamasına  gelen  bir  yıldızın dış  katmanlarını  uzaya  kaybetmesini  takiben, azalan  gravitasyon  etkisi sebebiyle, etrafındaki gezegenlerin  ve  toz  halkalarının  da yıldızdan  biraz  uzaklaşacağı hesaplanmakta. Yine  de, gözlenen  Beyaz  Cücelerin %1-4 kadarında, toz  disklerinin (halkalarının) yıldıza  yakın  konumda  mevcut  olduğu  belirlendi.

Astrofizikçiler, yıldızdan  uzaklaşan  gezegenlerin çevresindeki  asteroid  kalıntılarını yıldıza  doğru  savurması  sebebiyle  bu  durumun  ortaya  çıkabileceğini  düşünmekte ! Yıldıza  yaklaşan  bu  gök  cisimleri yıldızın  güçlü  gravitasyonel  etki  altında parçalanarak toz  halkalarını  oluşturabilir.

Daha  önce gerçekleştirilen  gözlemlerde, bu  toz  diskleri  yaklaşık  bir  milyar  yıl  yaşında  olan  Beyaz  Cüceler  etrafında  gözlenmişti. Bu  gözlemler, daha  yaşlı Beyaz Cücelerin etrafındaki  toz  halkalarını daha  önce tüketmiş  olduğunu  düşündürmüştü.

Bu  gibi  çalışmalar, astronomi  sahasında  vatandaşların  da   bazı  keşifleri  gerçekleştirebileceğini  göstermekte.  En  azından, ABD’de  durum  böyle !

Yararlanılan  Kaynaklar:

 

https://www.universetoday.com/141580/the-oldest-and-coldest-white-dwarf-ever-found-has-bizarre-dust-rings-around-it/

https://iopscience.iop.org/article/10.3847/2041-8213/ab0426