Mars  suyunu  nasıl  kaybetti ? (How  Mars’s  water  might  have blown away ?)

Haziran 2018’de, Opportunity tarafından alınan görüntülerde, toz  fırtınasının  Güneş ışığını  (soldan  sağa  doğru) engelleme  seviyesi.(Kaynak: NASA/JPL-Caltech/TAMU; space.com)

Marsta  ‘geçmişte  su  var  mıydı, ya  da, ne  kadar  vardı’  sorusu uzun  zamandır  cevabı  araştırılan  bir  soru. Bir  kısım  araştırmacı  geçmişte  Marsta ‘sular-seller  gibi’  suyun mevcut  olduğunu  ileri  sürmekle  kalmadı, bu  sellerin izi  olan ‘sel  yataklarını’ da  belgeledi. Bir  kısım  başka  araştırmacı  ise, Marsın  geçmişinde  mevcut  olan  suyun  sanıldığı  kadar  büyük  miktarda  olmadığını ileri  sürdü.

Neticede,  az  veya  çok  olmuş  olsun,  Mars  mevcut  suyunun  büyük  bir  kısmını-bir  şekilde-kaybetmişti.(Geriye  kalan  su, Marsın  kutup  bölgelerinde  ‘buz  şapkaları’  halinde, diğer  bölgelerde  ise ‘yüzeyaltı  buz  katmanı’  halinde  varlığını  korumakta.

Mike Wall’ın space.com’da,  5  Mayıs 2019’da  yayımlanan  haberine  göre, Marsta  sıkça  karşılaşılan  toz  fırtınalarının,  yüzeydeki  suyun  uzaya kaybedilmesinde  rol  oynamış  olabileceği ileri  sürüldü.

Suyu yüzeyden  atmosferin yukarısına  taşıyan  toz  fırtınaları bu  suyun uzaya  kaybedilmesinin  yanında, yüzeyde  görev  yapan  araçların elektrik  üretimini  de  engelleyebildi.    Mayıs 2018’de  meydana  gelen  toz  fırtınası Güneş  ışınlarını  engelleyerek, NASA’nın  aracı  Opportunity’nin bataryalarını  şarj  etmesini  iki  hafta  süreyle  engellemiş  ve  aracın görev-ömrünün  sonunu  getirmişti.

Halen  Mars  yüzeyinde  araştırmalarını  sürdüren Curiosity  aracı  elektriğini   nükleer  yakıtla  sağladığından,  bu  toz  fırtınalarından  fazla  etkilenmemekte.

Marsta  gezegen-ölçeğinde  ortaya  çıkan  toz  fırtınaları 1971, 1977, 1982, 1994, 2001  ve  2007’de  de gözlenmiş, bu  fırtınalar Mars  yüzeyinde  dolanan  gezginlerin  çalışmalarına  belirli  seviyede zarar  vermişti.

Gerçekleştirilen  araştırmalarda, Marsın  milyarlarca  yıl  önce, yüzeyinin bir  bölgesinin, (bazı  araştırmacılar  tarafından   okyanus  olarak  adlandırılan  seviyede)  su  kütlesiyle  kaplı  olduğu  ileri  sürüldü. Ancak, Marsın  soğumasına  bağlı  olarak, dört  milyar  yıl  önce,  manyetik  alanını  yavaş  yavaş  kaybetmesiyle, Güneş  rüzgarları  içindeki  elektrik  yüklü  parçacıkların  atmosferi  uzaya  süpürmesine  bağlı  olarak, Mars yüzeyde  su  barındırma  yeteneğini  de  zamanla  kaybetti.

Yeni  bir  araştırmaya  göre, Marsta  ortaya  çıkan toz  fırtınaları bu  su-kaybı  sürecine  katkıda  bulunmuş  göründü.  Bu  araştırmada, Avrupa-Rusya  ortak  projesi  olan ExoMars  TGO (Trans  gas  Orbiter) aracıyla, Haziran 2018’de   ortaya  çıkan  toz  fırtınasından  önce  ve  sonra, atmosferdeki  su  buharı  hareketi  üzerine   toplanan  veri  kullanıldı.

TGO  ile  toplanan  veriden, Mars  atmosferinde  normalde 20  kilometre  kadar  yüksekliklere taşınan  su  moleküllerinin,  toz  fırtınası  döneminde  80  kilometre  kadar yükseklere  taşındığı  belirlendi.  Gezegenbilimcilere  göre, atmosferin  çok  ince  olduğu  bu  yüksekliklerde,  Güneş  ışınlarının  su  moleküllerini  parçalayarak, hidrojen  ve  oksijene  ayrıştırması  ve  ayrışan  bu  iyonların  uzaya  kaçmaları  çok  daha  kolay  olacaktır.

 

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.space.com/mars-dust-storms-water-loss.html