Kaza  neden olmuştu ? (What  was the cause of that accident ?)

(Kaynak: avherald.com)

Kaza  15 Temmuz  2009’da meydana  gelmiş, bu kazada 168  kişi hayatını kaybetmişti !

Meydana  gelen bu  kazanın inceleme  sonucu, avherald.com’da, 22 Mayıs  2019’da yayımlanan bir haberle duyuruldu.

İran’ın  ‘Caspian  Havayolları’na  ait olan, EP-CPG  tescil numaralı bir  Tupelov-154M, RV-7908 uçuş  numarasıyla, Tahran’daki Humeyni Havaalanından Ermenistan’ın Yerevan Havaalanına, 153  yolcu ve 15 kişilik uçuş ekibiyle uçuşu esnasında, düşmüştü. Uçağın düşüşünden  önce pilot, D-30KU-154-II   tipi  sol (1 numaralı) motorda yangın başladığını bildirmişti. 

(Kamuoyuna ‘Farsça’  olarak yayımlanmış olan bu raporun, kaynak  haber  sitesinin yöneticisi Simon Hradecky’in, büyük bir  özveriyle, İngilizcesini temin ettiğini (tercüme ettirdiğini)  belirtelim.)

Bu  sitede,  zaman zaman  övdüğümüz İran  Sivil Havacılık  otoritesinin bu ‘garip  tutumu’ neden sergilediğini anlama  imkanımız yok. İran’da düşen iş jetinin  (Başaran Holding) kayıp pilotu henüz bulunamamışken ve bu konudaki ‘havacılık  yarası’ henüz kapanmamışken, bu, ICAO Annex 13 prensibiyle (kazalara  yönelik bilgilerin uluslararası paylaşımı) de uyumlu olmayan, Farsça  Rapor (yayımı) hiç de şık olmadı ! Havacılık dünyasına bir iyilik yapılacaksa,  adam gibi  yapılmalı; ‘…mış  gibi  yaparak’ değil !  İran’ın  Kaza İnceleme  Kurulu (IAAIB) orijinal  raporu, muhtemelen, 2011’de  yayımlamış. Bu rapor Mayıs 2019’da, ancak,  gündeme gelebildi.

Radar  kayıtlarına  göre, uçak,  kalkışı  takiben, 28,800 fite (MSL)  tırmanırken, beklenmedik  bir şekilde, alçalmaya başlar, sola  sapar  ve 90 saniye kadar sonra radar  ekranından kaybolur. Uçağın bir tarım arazisine  düştüğü belirlenir. 

Iran’ın  Raporunda,  kazanın ana  sebebi, uçağın  ‘1’ numaralı (sol)  motorunundaki  Düşük  Basınç Kompresörünün (LPC)   ilk  kademe rotor diskinin uçuş  esnasında parçalanması olarak  belirlenmiş. Motordan koparak, uçağın  arka gövdesine çarpan parçalar uçağın ‘1’  ve ‘2’ numaralı hidrolik sistemi borularını  hasarlarken, ‘2’ numaralı motora giden yakıt borularını  da hasarlamış. Takiben de yangın başlamış. Sonuç olarak, her  iki motoru da çalışmayan ve hidrolik olarak kumanda edilemeyen  bir uçak. Uçuşta yaşanabilecek olayların en kötülerinden biri !

Raporda,  bu kazaya  katkıda bulunan  başka faktörler de  sıralanmış; uçuş ekibinin olayı  değerlendirmede ve reaksiyonda geç  kalması, motor üreticisinin bazı teknik  bilgileri İran Havayolu işletmeleriyle zamanında  paylaşmaması, pilotların uçağın operasyonel kullanım  limitlerine gerektiği gibi uymamaları,…gibi.  Bulgulardan  bir başkası, uçağa  azami kalkış ağırlığını aşacak  miktarda yakıt alınmış olması !  

Uçağın  Uçuş Veri  Kaydedicilerinden (Flight  Data Recorder-FDR), zor  da  olsa,  sağlıklı  veri elde edilebilmiş. ‘1’ Numaralı  motorun itki üretemez hale gelmesini  takiben, pilotlar uçağın uçuşunu kontrol  altına alabilmek için gerekli gayreti göstermiş  olsalar da, bunu başaramamışlar. Uçak, sola sapma ve  yatışını sürdürerek, 65 derecelik bir yatış açısıyla, yere  çarpmış.

Parçalanan  sol motordan  fırlayan parçaların  kuyruk  bölgesindeki  hidrolik ve  yakıt borularına çarpmasıyla,  uçağın arka gövdesinde başlayan  yangın, bu bölgede yangın söndürücü  mevcut olmadığından, söndürülememiş.

Kaza İnceleme Raporundan, uçakta  takılı motorların bakımlarının tasarımcının / üreticinin  planlarına uygun şekilde gerçekleştirilmiş olduğu anlaşılıyor.   Gerek  uçak ve gerekse motorlar Rusya imaliydi. Rapordan, Rusya Sivil Havacılık Otoritesinin  meydana gelen bu kaza kapsamında herhangi bir sorumluluk üslenmediği anlaşılıyor. Kompresör  diskinin  imali sürecinde  oluşan  bazı  imalat  kusurları, bu  parçada, erken  gelişen  yorulma  sebebiyle,   çatlak  başlamasına  sebep  olmuş. Çat layan  kompresör  diski  de, parçalanmış…

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

http://avherald.com/h?article=41cb2735/0005&opt=0