Gama ışını  fışkırmalarının  mekanizması çözüldü… (mü ?)  (Is  the  mechanism for gamma-ray bursts from space decoded …?)

Gama-ışını  ışıması (Temsili)

(Kaynak: Bill Saxton; spacedaily.com)

Spacedaily.com’da  5 Ağustos 2019’da  yayımlanan  bir  habere  göre, çözüldü !

Dış  uzaydan  gelen,  kısa  ve  yoğun enerjik  radyasyonlar  olan  gama  ışınları  evrende  gözlenen  en parlak  ışımalar.

Atmosfer tarafından  engellenen, bu  sebeple, Dünyadan  gözlenmeleri  zor  olan  gama  ışınları, 1980’li  yılların  sonunda, uzayda  gerçekleştirilen  insan-yapımı  nükleer  patlamaların izlenmesi için  uzaya gönderilen Vela  savunma  uyduları  tarafından  belirlenmişti !

Bu  keşiften  sonra, gama  ışını  gözlemleri için  uzaya  birçok  uydu  gönderildi. 1990’lara  gelindiğinde, birkaç  saniyelik  süreleri  aşabilen  uzun-süreli  patlamaların büyük  kütleli  yıldızların  ölümü  sürecinde  meydana  gelen  patlamalar  esnasında  açığa  çıktığı  belirlendi. Kısa  süreli  gama-ışını ışımaları  ise nötron  yıldızı  birleşmeleri  esnasında  oluşmaktaydı.

Bu  teori, iki  yıl  önce, LIGO  ve  VIRGO  dedektörleriyle  gerçekleştirilen gravitasyonel  dalga  gözlemleriyle  doğrulandı. Kısa-süreli ışımalar  ise NASA’nın  Fermi  uydusu  ve ESA’nın Integral  uydusuyla   gerçekleştirilen  gözlemlerle  doğrulandı.

Astrofizikçiler,  halen, yüksek  enerjili  radyasyonun  nasıl üretildiğini  henüz  bilememekte.  NASA’nın  Neil Gehrels Swift  gama-ışını  gözlem  uydusuyla  uzak  bir  gökadada   belirlenen  gama-ışını  kaynağı  GRB 190114C’nin, belirlenen  ışımasını   4.5  milyar  yıl  önce gerçekleştirdiği  anlaşıldı. Bu  keşif, bu  ışımadan  anında  haberdar  edilen  birçok başka teleskop  tarafından  da  teyid  edildi.

Başlangıç ışımasını  takiben, 50  saniye  süreyle  izlenen  ‘artçı-ışımalar’ın  dahi, daha  önce  belirlenmiş gama-ışını  ışımalarının on  katı  daha  güçlü olduğu  anlaşıldı !

Araştırmacılar, belirlenen  ışımanın,  ışık  hızının 0.9999  katı  bir  hızla fışkıran, Dünya  yönünde  bir  elektron ‘jet’i   tarafından, ‘Compton  mekanizması’ (Compton mechanism) olarak  adlandırılan  bir  süreçle  yaratılmış  olabileceği  sonucuna vardılar. Çok-yüksek  enerjili  elektronların düşük-enerjili  foronlara  çarparak  onları  hızlandırması  olayı.  Aynı  ‘rölativistik’ elektronlar düşük-enerjili fotonları  ayrıca  üretir.

Prof. Piran, gama  ışınlarının ‘Rosetta Taşı’nı (Rosetta  Stone)  bulduklarını  söyledi !

 

Yararlanılan  Kaynak:

http://www.spacedaily.com/reports/Mechanism_for_gamma_ray_bursts_from_space_is_decoded_999.html