Marsı  Dünyaya  getirmek…kolay  mı ? (Bringing Mars to Earth…how  easy is it…?)

   

Marsa  iniş (temsili)

(Kaynak: universetoday.com)

Universetoday.com  yayımcısı  Fraser  Cain, 8  Ağustos 2019’da yayımlanan  kapsamlı  yazısında, asteroidlerden  ve  Marstan  toprak  getirme  çalışmalarının  durumunu  özetledi.

Apollo  uçuşlarının en  büyük  başarısı, Ay’dan birkaç  yüz  kilo  taş-toprak  örneği  getirilmesini  sağlamasıydı. Hemen  belirtelim, Dünya-dışı  gök  cisimlerindeki  toprak  Dünyadakinden  oldukça  farklı; daha  ziyade çeşitli  sertlikte  ve  yoğunlukta  kaya parçaları  ile, kaya  tozlarından  oluşmakta. Burada ‘toprak’  sözcüğü zorunlu  olarak  kullanıldı. Ayın  Dünyaya  bakan  yüzeyinin  farklı  bölgelerinden  toplanan  bu kaya  ve  toprak  örnekleri bilim  insanları tarafından   elli  yıldan  beri incelenmekte.

Bu  arada  belirtmek  gerek, Ay  toprağı, Apollo  araçlarının  yanı  sıra,  1970’te  Ay’a  indirilmesi  başarılan Sovyet  Luna 16, Luna 20  ve  Luna 24  araçlarıyla  da, birkaç  on  gram  seviyesinde  de  olsa, Dünyaya  getirilebilmişti.

Uzaya gönderilen  araçlarla,  bugüne  kadar Güneş  rüzgarlarından, kuyruklu  yıldızın  toz  kuyruğundan  ve  bir   asteroidden de   numuneler   toplandı. Yakında,  bunlara  yenilerinin  eklenmesi  beklenmekte.

Mars, en fazla  araç  gönderilmesine  rağmen, henüz  kaya, toprak  numunesi  getirilememiş  bir gök  cismi. Ancak,  Marstan taş-toprak  numunesi  getirmek  için, NASA  ve  ESA (Avrupa  Uzay  Ajansı) tarafından   planlar  yapılmış  durumda.

Mars’ın  mineral  yapısı,  bugüne  kadar, yörüngesinde  dolandırılan  araçlarla  ve  yüzeyine  indirilen laboratuvar-araçlarla  incelendi. Phoenix, Viking, Pathfinder, Opportinity, Spirit, Cruosity  ve  InSight  yüzeye  indirilen  araçlardan.

Curiosty

(NASA/JPL-Caltech; universe  today)

NASA’nın  Dünyaya toz  örneği  getiren  son  aracı Genesis’ti (Yaradılış). Uzaya Güneş rüzgarlarından  parçacık  toplamak  üzere, 2001’de  gönderilen  bu  araç Dünyaya  dönmeyi başardıysa  da, yere  çarparak  parçalandı. Dolayısıyla, topladığ  toz  örnekleri-biraz-Dünya  tozuna  bulandı !

Genesis

(Kaynak: NASA/JPL; universetoday.com)

Madde  örneklerini  inceleyen  araştırmacılar, yine  de, uzaydan  toplanan  toz  parçacıkların  bir  kısmını ayırdetmeyi başardı. Bu  parçacıkların analizinden, Dünyanın Güneşi oluşturandan  farklı  bir  bulutsudan  oluşmuş  olabileceğini  ileri  sürdüler. Bu,  bilim  insanlarının  beklemediği  bir  olasılıktı !

NASA’nın  aracı  Stardust (Yıldıztozu) kuyruklu yıldız Wild 2’nin  kuyruğunun  içinden  2004’te  geçti. Topladığı toz  parçalarını  Dünyaya  getirmeyi  başardı. Bu  toz  parçaları  üzerinde  gerçekleştirilen  incelemerde, bunların  geçmişte  Güneş  tarafından püskürülen madde  parçacıkları  olduğu  belirlendi.

Son  örnek  toplama uçuşunu JAXA (Japonya  Uzay  Ajansı)  yaptı. Hayabusa  adlı  aracın  maceralı  bir  yolculuğundan  sonra, çok  çok  az  miktarda  (mikrogram seviyesinde) da  olsa, asteroid  Itokawa’nın  toz  parçacıklarının  Dünyaya  getirilmesi  başarıldı.

Halen  iki  numune  getirme   uçuşu  sürdürülmekte. Bunlardan  ilki  JAXA’nın  asteroid  Ryugu’ya  gönderdiği  araç  Hayabusa 2.  Diğeri, NASA’nın  asteroid  Bennu’ya  gönderdiği  araç  OSIRIS-REx.

Marsın  uydularından toprak  numunesi  getirilmesi  de üzerinde  çalışılan hedef-planlardan.

Marstan  kaya-toz  numuneleri  nasıl  getirilecek  (Mars Sample Return Mission) ?

Gönderilen  araçlarla  gerçekleştirilen  malzeme  araştırmalarının  yanı  sıra, Dünyaya  ulaşmayı  başarmış  Mars  kayaları  da  mevcut.  (Bunlar, Dünyaya, ‘bir  arkadaşıma  bakmak  için uğrayanlar (!))

Marsa  çarpan, yeterince  büyük,  göktaşlarının  Mars  kabuğundan  kopardığı  kaya  parçaları,  Marsın  zayıf  gravitasyon  kuvetinin  de  izin  vermesiyle,  uzaya  saçıldı. Şüphesiz,  bu  boyuttaki  olaylar  milyonlarca  yıl  önce  meydana  geldi.  Bunların  çok  az  bir  kısmı Dünyaya  da  ulaşabildi. Bugüne  kadar, mineral  yapısına  bakılarak  ve  yaşı  tarihlendirilerek, bu  göktaşı  parçalarının  yirmi  kadarı bulunup belirlenebildi. (Bunlardan  internette  satılanlar  dahi  mevcut !)

Bilim  insanlarının, bunlara  rağmen, Marstan  kaya  parçası  getirmeyi istemeleri, kendi  belirleyecekleri  bölgeden, kendileri  tarafından belirlenecek  kaya  parçalarını  incelemek  istemelerinden  kaynaklanmakta.  Marsta  mikroskobik  yaşam  varlığının  araştırılması,  halen,  önem  ve  önceliğini  koruyan  bir  hedef.

Marsa  araç indirerek  gerçekleştirilen  yaşam  izi  araştırmalarından  elde  edilen  sonuçlar, Marsta  yaşamın  varlığına  karar  vermek  için  henüz  yeterli  olamadı. Araçların  üzerindeki  laboratuvarların kapasitesi  bu  konuda  sonuç  almaya  henüz  yeterli  olamıyor !

NASA  araştırmacıları, bir  dönem  Marsta  mevcut  olan  okyanusun  suyunun %87’sini  kaybettiği  sonucuna  vardı. Geriye  kalanı  da  toprak  altında buz  kütlesi  durumunda.

Mars okyanusu (temsili)

(Kaynak: NASA/GSFC; universetoday.com)

Marstan  toz  parçası  getirme  planlarından  biri   SCIM’di (Sample Collection for Investigation of Mars ). Mars  atmosferinin  alçak  seviyelerinde  dolaştırılacak  bir  araçla  toz  numunelerinin  toplanarak  Dünyaya  getirilmesi  planı, 2001’de  gündeme  geldi, ancak,   uygulamaya  konamadı.

Halen  NASA  ve  ESA, Marstan  kaya-toz  numuneleri  getirmek  için  ayrı  planlar  üzerinde  çalışmakta.

ESA’nın ExoMras gezgini  ve  Rusya’nın  iniş  platformu (temsili)

(Kaynak: ESA/ATG  medialab; universetoday.com)

NASA, Marsa 2020’de  ulaştırmayı  planladığı,  ‘Mars 2020’  adlı   gezginiyle, öncekiler  gibi, kaya-toz  numuneleri  toplayacak  ve  paketleyecek. ESA  tarafından 2020’de  yola çıkarılması  beklenen Mars  gezgini  Rosalind  Franklin  ile, yüzeyden  numuneler  toplamayı deneyecek. Toplanacak  bu  numuneler,  daha  sonra  alınmak  üzere paketlenecek.

Toplanacak  bu  numuneler  Dünyaya  nasıl  ulaştırılacak ?

Yüzeyden  toplanacak  ve  paketlenecek  numuneler, NASA’nın bir  taşıyıcı  aracı  ile, yüzeyden  Mars  yörüngesine  taşınacak. ESA’nın  yörüngede  dolaştırılacak  bir  aracı  da,  bu  nomuneleri Dünyaya taşıyacak; bu  kadar  basit (!)

ESA’nın Mars  gezgini (Fetch  Rover), yüzeyde  toplanmayı  bekleyen  numuna tüplerini, 20-30  kilometre  yol  giderek  toplayacak; bunları  İniş-Kalkış  Aracına  götürecek.

Dünyaya  dönüş  aracı  itiş için  iyon  motorları  kullanacak; haliyle, Dünyaya  dönüş  yolculuğu  biraz  uzun  sürecek. Dünyaya  dönüş  yolculuğunun  başlayabilmesi  için, araçların Marsta /  Mars  yörüngesinde  en  az  birbuçuk  yıl  kadar  beklemeleri  gerekecek. Mars-Dünya  arasında yolculuk için  uygun  zaman  iki  yıllık  periyodlarla  gerçekleşmekte.

Her  şey  planlandığı  gibi  gerçekleşirse, araştırmacıların  eline  500  gram  kadar Mars taşının-tozunun, 2030’lu  yıllarda  ulaşması  sözkonusu.

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.universetoday.com/143242/bringing-mars-to-earth-the-plans-for-a-mars-sample-return-mission/

 

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.