Bir  Kuasar  ne  kadar  parlak  olabilir ? (How  much  a  quasars can shine ?)

Çok  uzakta  ve iki  milyar  Güneş  kütlesindeki  kuasar ULAS J1120+0641’in görüntüsü (temsili)

(Kaynak: ESO/M. Kornmesser; universetoday.com)

Bazı  Kuasar’lar trilyon  sayıda  yıldızın  toplam  parlaklığına  eşit  miktarda  parlayabilir ! Evan  Gough  böyle  söyledi; universetoday.com’da, 16 Ekim 2019’da  yayımlanan  haberinde.

Astrofizikçiler, kuasarların  evrendeki  en  parlak cisimler  olduğunu  söylüyor. Kuasarların  parlaklığı  onların  merkezinde  olduğu  gökadalar  hakkında  ne  söyleyebilir ?  (Bu  arada, ‘kuasar’ tanımı  üzerinde  astronomların  kafalarının  yeterince  net  olmadığını da  belirtelim !) Astronomlar,  bu  soruya  cevap  bulabilmek  için en yakında  ve  en  parlak  olan 28 kuasarı  inceledi.

Astronomların  gerçekleştirdiği  bu araştırmayı  anlayabilmek  için, Çok  Büyük  Kütleli Kara  Deliklere (Super  Massive  Black  Hole-SMBH)  yakından  bakmak  gerekmekte. SBMH’lar kütlesi  bir  milyon  Güneş kütlesinden daha  büyük  olan  kara  delikler. Kara  delikler  içinde   kütlesi Güneş  kütlesinin  milyarlarca  katını  aşanlar  da  mevcut. Bunlar gökadaların  merkezinde  yer  alırlar.

SBMH’lar, çok  büyük  kütleli  yıldızların  içe  çökmesi  sonunda  oluşan ve  içinde ışığın  dahi  dışarı  kaçmasını  önleyecek  büyüklükte  gravitasyon  kuvveti oluşturan  gök  cisimleri.

Samanyolu  Gökadamız  bunlardan  birini  barındırmakta. ‘Sagittarius A-Star’  veya  kısaca, Sgr A*  olarak  adlandırılan  bu  kara  delik, yaklaşık  2.6  milyon  Güneş  kütlesinde  bir  kütleye  sahip. Sgr A*, bir  SMBH  ile  kıyaslandığında çok daha  sakin  bir  kara  delik. Çok  daha  aktif olan SMBH’lar ‘Aktif  galaktik  Çekirdek’ (Active Galactic  Nuclei–AGN)  olarak  adlandırılır.

Bir  AGN’de, kara  delik  aktif  bir  şekilde, çevreden  madde (toz, gaz)  emer  ve  emdiği  bu  maddeyi  yüksek  sıcaklıklara  ısıtarak  bir  ‘uzay  simidi’ (tourus)  oluşturur. Bu  çok  sıcak  gaz, astronomların  gözleyebileceği  bir   elektromanyetik  ışıma  yapar. Geçen  Nisan  ayında fotoğrafının  çekildiği  beyan  edilen  kara  delik, gerçekte, bir  kara  deliğin  bu ‘simidiydi’ !  Bir  AGN  tüm  elektromanyetik  spektrumda  ışıma  yapabilir.

AGN’lerin  alt-sınıfları  da  mevcut. Yeni  araştırmada bu  alt-sınıf  kuasarlar  incelendi. Bir  kuasar AGN’lerin en  güçlü  tipini  oluşturur; Güneşin  parlaklığının  trilyon  katı  parlaklıkta  ışık  saçabilir. Fakat,  bu  kuasarların  bir  kısmı (Dünyadan  görünüşü itibariyle)  kendi  oluşturduğu ‘simidin’  arkasında   konumlanabilir  ve  böylece, gözlenmesi  engellenebilir. Kuasar  çalışmalarında, bunların  incelenmesi daha sonraya  bırakılır. Bu  zorunluluk  kuasar  araştırmalarını  biraz  kısıtlar.

Çoğu  eliptik gökadalar  olan ve  çekirdeklerinde  yoğun  aktivite  bulunan  28 AGN’yi  inceleyen  araştırma  grubu,  bunların  radyo  dalgası  yayımlarında  büyük  farklılıklar  olduğunu  belirledi. Bu  farklılık  bu  gökadalardan  yayımlanan x-ışını parlaklığı (yoğunluğu) mertebesi  ve merkezlerindeki  kara  deliklerin  kütlelerinin  büyüklükleriyle  açıklanamadı.

Kısaca,  araştırmacılar, bu  defa, bu kuasarların  nasıl  bu  kadar, Güneş  ışımasının  trilyon  katı  kadar,   güçlü  bir  şekilde  ışıyabildiklerini  açıklayamamış  oldu !

Araştırma  grubunun  bir  diğer  bulgusu, SMBH’ların eliptik  gökadalarda bulunması. Araştırmacılar,  bu bulgunun  başka araştırmacılar  tarafından  da  doğrulanması  halinde, SMBH’ların ‘yıldız-doğuran’ disk-gökadalardan, büyük  birleşmeler  sonunda,  eliptik  gökadalara  dönüşümle ilişkili  olduğunun ortaya  çıkacağını  söylüyor.

Bu  araştırma, 70 ay  süren ‘Swift/BAT all-sky survey’ projesi kapsamında, Keck, VLT  ve Palomar Gözlemevlerinin  ortak  çalışmalarıyla,  ‘BAT AGN Spectroscopic Survey – XIII’  adı  altında gerçekleştirildi.

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.universetoday.com/143738/some-quasars-shine-with-the-light-of-over-a-trillion-stars/

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.