Ağır  metallerin nötron  yıldızı çarpışmalarında  üretildiğine  ilk  delil…! (First identification of a heavy element born from neutron star collision…!)

Nötron  yıldızı birleşimi (temsili)

(Kaynak:  © ESO/L. Calçada/M. Kornmesser; space.com)

Spacedaily.com’da 24  Ekim 2019’da  yayımlanan  bir  haberde, ağır  metallerin  nötron yıldızı  çarpışma  sürecinde  üretildiğine  dair  ilk  delilin  belirlendiği  duyuruldu.  Astronomlar, iki  nötron  yıldızının  çarpıştığı  ortamda, yeni  oluşmuş  ağır  metal ‘strontium’un  varlığını  belirledi.

Avrupa  Gözlemevi ESO’nun  Şili’deki VLT (Very Large  Telescope)  üzerinde  bulunan  spektrograf (X-shooter  spectrograph)  ile gerçekleştirilen  bu  keşif  ile, ağır  metallerin  nötron  yıldızı  çarpışmaları  esnasında  üretildiğinin  ilk  delili  de  belirlenmiş  oldu. Bu  bulgu, araştırmacıların kimyasal  elementlerin oluşumu  bilmecesinde  karanlık  bir  noktanın  daha  aydınlatılmasını  sağladı.

Şili’deki  ESO  araştırmacıları, Dünya  üzerinden  geçen gravitasyon  dalgalarını  belirledikten  sonra, teleskoplarını nötron  yıldızı  birleşimi  olan GW170817’ye çevirmişlerdi. Astronomlar, eğer  ağır  elementler  nötron  yıldızı birleşmeleri  esnasında  sentezleniyorsa, bu  birleşmelerden  sonra  ortaya  çıkan patlama  kalıntısı (kilonovea)  içinde  oluşmuş  olmaları  ve  belirlenmeleri gerektiğini  düşündüler.

Ve,  araştırmaları  sonuç  verdi. Ağır  metal  strontium atomları, tam  da  orada durmaktaydı.

GW170817  birleşmesini  takiben, ESO’nun  teleskop  filosu  kullanılarak, ortaya  çıkan ‘kilinova’ patlaması farklı  (morötesi, kızılötesi-yakını,…) dalgaboylarında  gözlendi. Elde  edilen  spektrumda ağır  elementlerin  varlığı  belirlenmekle  birlikte, elementler  tek  tek  ayrıştırılamamıştı.  Araştırma  grubundan  Darach Watson (University of Copenhagen; danimarka)  böyle  söyledi.

Astronomlar, elementleri  sentezleyen  kimyasal  süreçleri 1950’li  yıllardan  beri  bilmekteydi. Takibeden onyıllarda, bu  ana  nükleer sentezleme  merkezleri olan  kozmik  siteleri biri  dışında  belirlemişti.

Watson, bu  elementlerin  çoğunlukla,   belirli yıldızların süpernova  olarak  patlama  sürecinde  veya yaşlı  yıldızların  dış katmanları  içinde   sentezlendiğinin  belirlendiğini  söyledi.  Ancak,  ağır  elementlerin  sentezlenmesini sağlayan  ‘hızlı  nötron  yakalaması’ (rapid neutron capture)  olarak  adlandırılan  sürecin  gerçekleştiği  ortamlar bilinememekteydi.

Adından  da  anlaşılacağı  üzere, atom  çekirdeğinde  gerçekleşen  ‘hızlı  nötron  yakalama  süreci’,  nötronların  yeterince  hızlı  olarak  yakalanmasını  sağlayarak, çok  ağır  elementlerin sentezlenmesini  sağlar. Demirden daha  ağır  elementlerin  sentezlenmesini  sağlayan  süreçler yıldızların  çekirdek  bölgelerinde  oluşsa  da, strontium  gibi çok  ağır  elementlerin  oluşabilmesi  için çok  sayıda  serbest  nötronun  yanında, çok  daha  sıcak  ortam  da  gerekir.

Hızlı  nötron  yakalama  süreci, atomların çok  yoğun  nötron  bombardımanına  maruz  kaldığı  ekstrem  ortamlarda  gerçekleşir.

Araştırmacılar, nötron  yakalama  yöntemiyle  yeni  olarak  sentezlenmiş strontium’u nötron  yıldızı  çarpışmalarıyla ilk  defa  ilişkilendirmiş  ve nötron  yıldızlarının nötronlardan  meydana  gelmiş  olduğunu  belgelemiş  oldular. Araştırma  grubundan  Camilla Juul Hansen (Max Planck Institute for Astronomy,  Heidelberg; Almanya)  böyle  söyledi.

Yararlanılan  Kaynaklar:

http://www.spacedaily.com/reports/First_identification_of_a_heavy_element_born_from_neutron_star_collision_999.html

https://www.space.com/strontium-heavy-element-formed-neutron-star-merger.html

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.