Boeing’in üzerinde  ‘kara  bulutlar’ (mı) dolanıyor…? (Are  ‘black  clouds’ walking  around   the  Boeing  Company…?)

Hasarlanan B777X  gövdesi

(Kaynak: daily.mail.co.uk)

Dünyanın  en  büyük  uçak  imalatçılarından  biri  olan Boeing  Firmasının  üzerinde (sanki)  ‘kara  bulutlar’ dolanıyor !  Bu  başarılı  imalatçıya 2019’da (gerçekte 2018’de)  nazar  değdi !  Önce,  B737-8  MAX  tipi  iki  uçağı  kısa  aralıklarla  düştü; birkaç  yüz kişi hayatını  kaybetti.  Son  dönemde  de, henüz  geliştirme  aşamasında  olan B777X  tipi  bir uçak, tasarım doğrulama  testi  esnasında, ciddi  şekilde, hasarlandı.

Daily.mail.co.uk’de,   Leah Simpson   tarafından, 27  Kasım  2019’da  yayımlanan  bir  haberde, gerçekleştirilen  basınçlandırma  testi  esnasında, daha  önce, ‘yolcu  çıkış  kapısında hasarlanma’ olarak  duyurulan olayın sanılandan  daha  büyük  olduğunun  anlaşıldığı  açıklandı.

*

Atmosferde  yukarı  çıkıldıkça,  atmosfer  içindeki  oksijenin  azalmakta  olması  sebebiyle, yolcu  uçaklarının (ve  belirli  yüksekliklerde  uçabilecek  diğer  askeri  uçakların) kabinleri  basınçlandırılmakta. Böylece, uçaktakilerin  rahat  soluyabileceği  bir  hava-oksijen  oranı / ortamı  sağlanmakta.

Bunu  sağlayabilmek  için  de, bir  uçak  tasarımında  ve  imalatında uçak  kabininin belirli  basınç  seviyesine  dayanabilecek  şekilde  tasarlanması  gerekmekte. Haliyle, tasarım  ve (prototip) üretimde, bunun  sağlandığının  da,  test  uygulanarak  gerçekleştirilmesi / doğrulanması  gerekmekte.

*

Boeing’in  ‘sınıfta  kaldığı’  test  (stress  test) bu  test !

Uçağın  arka  bölgesinde  bulunan  yolcu  çıkış  kapsını  destekleyen  ana yapı  uygulanan  test  basıncına  dayanamayarak parçalanmış. Haliyle kapı  da  bir  yerlere (uçağın kanadına  doğru)  savrulmuş; ilave  hasara  yol  açmış.  Hesapta  olmayan  bir  kanat  hasarı ! (Bu  olay-şiddetli  patlama meydana  geldiğinde, aynı  hangarda  çalışanların  yaşadığı  şoku  tahmin  etmek  mümkün !)

Bu  olay  meydana  geldiğinde, Boeing’in  bu  uçak  üzerinde  planladığı yapısal  testleri  %99  oranında  tamamlamış  olduğu söyleniyor. Büyük  şanssızlık !

Yapısal  dayanım (basınçlandırma) testinde  B777X’in  gövde  patlama  olayı geçen  Eylül  ayında  meydana  geldi. Daha  önce  doyurulan  bu  test-hasarı  olayında, hasarın  bu  boyutta  olduğu  açıklanmamıştı. Anlaşıldığı  kadarıyla, hasarlanma  sadece  içeriye  doğru  açılabilen yolcu  kapısında  değil, bu  kapıyı  da  tutan ana  yapıda  meydana  gelmiş. Kapının  patlamayla  birlikte  fırlamış  olması  bir  sebep  değil,  sonuç olarak  görünmekte.

Bu  yeni  gelişme  sebebiyle, B777X  tipi  uçakların  üretim  hattından  çıkışının 2021  ortalarına  öteleneceği  söyleniyor.

Bu  haberde, B777’nin  bir  versiyonu  olan B777X’in  üzerindeki  birçok  sistemin  daha  önce  sertifikalandırılmış  olduğu, bu  sebeple, yeni  bir  sertifikalandırma  sürecinden  geçmesinin  gerekmeyeceği  vurgulandı. Ancak, bu  yeni  uçağın  kanat tasarımında  ve elektronik  sistemlerinde de  başka  problemler  olduğu  söylendi.

Uçaklar,  tasarım  doğrulama  süreçlerinde,  uçuş  esnasında  maruz  kalacağı basıncın (kuvvetlerin), belirli  bir  emniyet  payıyla, daha  yükseğine  maruz  bırakılmakta.

ABD’de  uçakların  sertifikalandırılmasından  sorumlu  Federal  Havacılık Otoritesinin (FAA)  bu  tasarım-ilişkili  kazayı  incelemekte  olduğu  da  haberde  ayrıca  belirtildi.

Bu  uçakların  imalinde  kullanılan  robot  ekipmanın  performansının  da,  bu  inceleme  kapsamında, ayrıca  inceleneceği  söylendi.

Bu  haberde ilginç  başka bir  ayrıntı  daha  vardı: Yapısal  testlerin %99’unun  tamamlanmış  olması  sebebiyle, Boeing’in  bu  kapsamda  başka  bir  test  yapmayıp, sadece  hasarlanan  bölgeyi, bilgisayar ortamında  gerçekleştirilecek  analize  dayalı  olarak,   güçlendirmekle  yetineceğinin  tahmin  edildiğini, FAA’in  bir  yetkilisinin  söylediği  ifade  edildi !

FAA  adına  basına  açıklama  yapan Lynn Lunsford, FAA’in  tasarımcılardan ‘tasarım  ve  sertifikasyon  standartlarına  uymalarını  istediğini, bu  standartlara  uyumun  hangi  yöntemle  gerçekleştirileceğinin’  ise  tasarımcılara  bırakıldığını  söylemiş. İşte  bu nokta  ‘zurnanın  çatladığı’  nokta !

Yakın  geçmişte  meydana  gelen  ve  bu  sitede  de  duyurulan  bazı  kazalarda, tasarımcının-üreticinin  yanı  sıra, FAA’in  de, ‘tasarımcıya-üreticiye’  yetki  devri  hususunda  bazı ‘…’lar  yaptığı,  kaza  inceleme  raporlarına  dayalı  olarak duyurulmuştu  ve  duyurulmakta.  Yazının başında  da  vurguladığımız  gibi, bu  konuyla  çok  yakından  ilişkili iki  B737-8MAX  kazasında birçok  masum, ancak, başkalarına  güvenme  hatasını  işleyen (gerçekte,  güvenmekten  başka  da  şansları  yoktu !),  insan hayatını  kaybetti.

Boeing, önceki  ay, meydana  gelen  bu  ‘basınç testi  sonuçları’nın B777X’in  sertifikalandırma  testi  programında bir değişikliğe  yol  açmayacağını  söylemiş  ki,  bu  bile, tek  başına,  bize  göre,  ‘soruşturma  açılmasını’  gerektirebilecek  bir  beyan !  Boeing,  sanki, yeni ‘kısa  devreler  yapmayı  planladığını’ itiraf  etmiş !

Boeing,  halihazırda, B777X  uçaklarına  takılacak General Electric GE9X  motorlarının  üretimindeki gecikmeler  sebebiyle, B777X’lerin  müşterilere  teslimine  başlama  tarihini  2020’den 2021  başına ötelemek  durumunda  kalmıştı.

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.dailymail.co.uk/news/article-7732719/Boeing-fuselage-ruptured-777X-stress-test-blowing-passenger-door-damaging-wing.html

 

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.