Bir  ilk: Bir  Beyaz  Cücenin  yörüngesinde  bir  gezegen…! (A  planet  around  a  White  Dwarf; first  detection…!)

Beyaz Cüce  WDJ0914+1914  (Temsili)

(Kaynak:universetoday.com)

Evan Gough’un, universetoday.com’da, 6 Aralık 2019’da yayımlanan  haberinde, astronomların  bir  Beyaz  Cüce’nin  yörüngesinde  dolanan  bir ‘gezegen kalıntısı’ (gezegen !)  belirlediği  duyuruldu.

Bu  Beyaz  Cücenin  etrafında  bir  (kesikli) gaz  halkasının  mevcut  olması, parçalanmış  bir  gaz-gezegeninin  kalıntısı  olmasını düşündürdü.

Astronomlar, yaptıkları  araştırma  sonunda, bu Beyaz Cücenin  yörüngesinde  dolanan gaz (+toz !) birikintisinin  Neptün-büyüklüğünde bir  gezegenden  kaynaklanmış  olması  gerektiği sonucuna  vardılar. İlginç  olan,  bu  gezegenin-hacim  olarak-bu yıldızdan  dört  defa  büyük olmasıydı. Astronomlar, bu  yıldızın, yaydığı  ısı  etkisiyle,  bu  gezegenin  atmosferinden gaz-madde   kaçmasına  sebep  olduğunu, bu  sebeple,  bu  gezegenin,  bir  kuyruklu  yıldız gibi,  bir kuyruğunun  da  oluştuğunu  ileri  sürdü.

Beyaz  Cüceler, Güneş  gibi  yıldızların ömürlerinin  son (ikinci) aşamasında, yakıtlarını  tüketince, kızıl  deve  dönüşmesini  takiben, maddesinin önemli  bir  kısmını  uzaya kaybettikten  sonra, içine  çökerek, yoğun  fakat küçük  ve  nispeten  düşük sıcaklıkta  oluşturdukları    yıldızlar.

Bu  aşamayı  yıldızın  ikici  hayatı  olarak  nitelememiz, yıldızın yeni  bir  kütle  ve  görünüm  kazanarak  varlığını  bir  süre  daha sürdürmeye  devam  etmekte  olmasından. Yıldızın  bu  aşamada  dahi,  yörüngesindeki  bir  gezegenin  atmosferini sıyırmaya  yetecek   radyatif (radiative)  enerjisi mevcut.

Artist illustration of a white dwarf. Image credit: Mark A. Garlick
Beyaz  cüce yörüngesinde  bir  gezegen (temsili).
(Kaynak: Mark A. Garlick, universetoday.com)

 

Bu  beyaz  Cüce, Sloan Dijital  Araştırması (Sloan Digital  Survey-SDSS) kapsamında  incelenen 10,000 yıldızdan  biriydi.

Astronomlar, bu  araştırmada, hidrojen, oksijen  ve  sülfür  ışımaları  belirlediler. Beyaz  Cüceler  genelde oksijen  ve  karbondan  oluştuğundan, hidrojenin ve  sülfürün  varlığının  belirlenmesi  ilginçti. VLT  teleskobuyla (Very Large Telescope; Şili’de) gerçekleştirdikleri  gözlemlerle, bu  üç  elementin  ışıma  görünümünden, WDJ0914+1914’ün  etrafında  bir  gaz  halkasının mevcut  olduğunu anladılar.

Dr.Boris Geansicke (Warvick  University), başlangıçta, karşılarında  ikili  bir  yıldız sistemi  olduğunu  düşündüklerini  söyledi. Yıldızlardan  birinden  diğerine  emilen    madde bu  görüntüyü  oluşturuyor  olmalıydı.

Beyaz  Cüce,  etrafını  saran  madde  diskinden oksijen  ve  sülfür transfer  etmekteydi. Diskin  madde  analizinden, Güneş  sistemindeki  buz-gaz  devleri Neptün  ve Uranüs’ün  in  yapısıyla  uyuştuğu  anlaşıldı.

Bu  Beyaz  Cücenin  merkezindeki radyoaktif  reaksiyon çok  uzun  bir  süre  önce  sona  ermiş  olsa  da, bu  yıldızın  yüzey  sıcaklığı,  halen, 28,000  santigrad  derece kadar  yüksek.  Bu  yüksek  sıcaklıktaki  ışıma, yıldızın  yörüngesinde  mevcut  olan  fakat  henüz  gözlenemeyen  gezegenden  maddenin  buharlaşarak   uzaklaşmasına  sebep  olmakta. Araştırma  ekibi,  yaptığı  hesaplama  ile, bu gezegenin  bu  süreçte, saniyede 3000 ton  kadar  maddeyi  belirlenen  madde  diskine  gönderdiğini  belirledi.

Astronomların  belirlediği,  gerçekte, gezegenin  kendisi    değil,  Beyaz Cüce’ye  kaptırdığı  madde  akımıydı.

Araştırmacılar, Samanyolunda, on  milyar  kadar  Beyaz  Cücenin  varolabileceğini  düşünüyor.

Dr. Gaensicke’ye  göre, gezegen  sistemlerinin  yıldızların  Beyaz  Cüce  oldukları  safhada  blie  varlıklarını sürdürmeleri  mümkün.

Güneşimiz  de,  günü  geldiğinde (5  milyar  yıl  kadar  sonra), bu  Beyaz  Cücenin  kaderini  paylaşacak. Önce,  bir  Kızıl  Deve  dönüşerek, Dünya  dahil  olmak üzere, iç  gezegenlerini  yutacak !  (Mars’ın  durumu  biraz  şüpheli. Bu  sebepten, Elon  Musk, Marsa  gitmenin  bir  yolunu  araştırmakta !)

Güneş, altı  milyar  yıl  kadar  sonra  bir  Beyaz  Cüceye  dönüşecek. (Şüphesiz,  Dünyada  kalacakların   bu  durumu  görme  olanağı  olmayacak !)

Bu, astronomların beklenmedik  bir  yerde  gezegen  belirlemelerinin  ikinci  örneği. Geçen  Kasımda,  astronomlar, TESS  gözlem  uydusunun  topladığı  veriyi  analiz  ederken, bir  Kızıl  Dev  yıldızın  yörüngesinde  dolanan  bir gezegeni, türünde  ilk  olarak, belirlemişlerdi.  Bu belirleme  de, Kızıl  Dev  yıldızların  oluşum  süreci  için  bilinenlere-biraz-aykırı  bir  durumdu !

 

Yararlanılan Kaynaklar:

 

Neptune-Sized Planet Found Orbiting a Dead White Dwarf Star. Here’s the Crazy Part, the Planet is 4 Times Bigger Than the Star