Devasa  gaz  diski gezegen  oluşum  teorisinin  sorgulanmasına  yol  açtı…! (Massive gas disk raises questions about planet formation theory…!)

Yıldız, 49 Ceti etrafındaki madde  diskinin ALMA  ile  görüntüsü. (Toz: kırmızı; karbon  monoksit: yeşil; karbon  atomları: mavi)

(Kaynak: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO), Higuchi et al.; spacedaily.com)

Spacedaily.com’da, 24 Aralık 2019’da  yayımlanan  bir  haberde,  ALMA’yı (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array)  kullanan  astronomların, büyük  bir  gaz  kütlesiyle  kuşatılmış   genç  bir  yıldızın etrafındaki madde  diski  içinde, büyük  miktarda gazın  da  mevcut  olduğunu  belirledikleri  duyuruldu.

49 Ceti  olarak  bilinen  bu  yıldız, 40  milyon yıl  yaşında   ve  klasik  gezegen  oluşumu  teorilerine  göre, disk  içindeki  bu  gazın  geçen  bu  süre  içinde dağılıp, kaybolması  gerekmekteydi.

Gezegenlerin,  yıldızların  gençlik  yıllarında, etrafını  saran  tozlu  diskten  oluştuğu  düşünülüyordu. Diskin  etrafındaki  toz  parçaları, bir  araya  gelerek, Dünya-benzeri  gezegenleri  veya çekirdeği  katı  olan ve  diskin  içindeki  gazı  emerek  büyüyen, Jüpiter  gibi  büyük  kütleli gaz-gezegenlerini  oluşturur.

Mevcut  teorilere  göre, zaman  geçerken, diskin  içindeki  gaz gezegen oluşumuna  transfer  olur  veya merkezdeki  yıldızın  radyasyon  basıncı  sebebiyle püskürtülerek, diskten  uzaklaştırılır. Sonunda, yıldız  etrafında  gezegenler  oluşur. Bir  miktar  toz  da  yıldızın  etrafında  kalıntı  bir  disk  oluşturabilir. Bu  tozlu  disk, gezegen  oluşturma  sürecinin  tamamlandığına  da  işaret  eder.

Radyo  teleskop  alanındaki  son  gelişmeler  bu  sahada  bir  sürpriz  getirdi. Astronomlar,  birçok  toz  diskinin  içinde, bir  miktar  gazın  hala  mevcut  olduğunu  belirlediler.  Eğer  gaz  diskin  içinde  yeterince  uzun  bir  süre  kalırsa, Jüpiter  gibi  dev gaz-gezegen  oluşumu  süreci  gerçekleşebilir. Bu  sebeple, madde  diskinin  içindeki  gaz  ortaya  çıkacak  gezegen  sisteminin yapısını etkiler.

Astronomlar, 49 Ceti  etrafındaki  madde  diskini, 10  metre  çapındaki   ASTE   Radyo  Teleskobuyla (National Astronomical Observatory of Japan; Şili), 100 saat  süreyle  gözleyerek,  diskin  içinde  atomik  karbonun  varlığını  belirlediler. Belirlenen  miktar önceden  tahmin  edilenin  on  katıydı.

Genç  yıldızların  etrafını  saran  disklerde en  büyük  oranda  hidrojen  molekülü mevcut  olurken,  onu  karbon  monoksit  molekülleri  izler. 49 Ceti’de  ise, karbon  atomlarının  uzaysal  dağılımı  karbon  monoksit moleküllerinden  daha  fazlaydı.

Karbon  atomları  o  kadar  fazlaydı  ki, astronomlar karbonun  nadir  bir  formu  olan ‘13C’den  gelen zayıf  radyo  dalgalarını  belirlediler.  Bu, ‘13C’den yayımlanan  492 GHz  radyo  yayımını,  herhangi  bir  gök  cisminden  bu  frekansta   belirlenen  ilk   yayınımdı. Bu  yayınım  genelde ‘12C’  yayınımının  arka  planına  gizlendiği  için  belirlenmesi  zordur.

Araştırma  grubundan  ‘Higuchi’   49 Ceti’nin çok  büyük  bir  gaz  diskinin  de  mevcut  olduğunun  böylece  anlaşıldığını  söyledi.

Araştırmacılar,  bu  gazın  kaynağı  olarak iki olasılığı  ileri  sürdü. Bunlardan birincisi, gezegen oluşumu  süreci  sonunda,  artık  gazın diskten  uzaklaşmamış  olması. 40 Ceti  etrafındaki  gazın  miktarı, gezegen  oluşturma  sürecinde  olan  genç-aktif  yıldızın  diskinde gözlenen  orandaydı.

İkinci olasılık  ise, bu  gazın, disk  içinde  dolanan  küçük kütlelerin  çarpışmaları  sonunda  ortaya  çıkmış  olması. Ancak,  bu  miktarda  gazın  açığa  çıkabilmesi  için, gereken  çarpışma  miktarı mevcut  teorilerle  hesaplanandan  çok  daha  fazlaydı.

Sonuç  olarak, araştırmacılar, Noel’i (Yemeğini)   bu  konuya  nasıl  bir  açıklama  getireceklerini  düşünerek  geçirdiler.  Annelerinin /eşlerinin  ‘Hindini  soğutma…’  ikazına  rağmen…!

Yararlanılan  Kaynaklar:

http://www.spacedaily.com/reports/Massive_gas_disk_raises_questions_about_planet_formation_theory_999.html