Güneş  Rüzgarları  Balinaları  yanıltabilir… (mi ?)  (Can  Solar storms  confuse Whale navigation…?)

Kıyıya  yaklaşmış Gri  Balinalar.

(Kaynak: Merrill Gosho, NOAA; universetoday.com)

Nereden…nereye…!

Güneş  rüzgarlarının  etkilemediği  bir  balinalar  kalmıştı !  Sonunda  o  da  oldu…

Evan Gough’un, universetoday.com’da, 6 Şubat 2020’de  yayımlanan  haberinde, yapılan  bir  araştırma  sonucunun  bunun  mümkün  olduğunu  gösterdiği  duyuruldu.

Kuşlar  başta  olmak  üzere, birçok  canlının,  yön bulmada  Dünyanın  manyetik  alan  çizgilerini  kullandığı  biliniyor. Bilim  insanları bu  manyetik  alanları  hissetme  ve bundan  yön, yükseklik (altitude)  ve  coğrafi  bölge   tayin  edebilme becerisine / kabiliyetine  ‘manyetik-algılama’ (magnetoreception)  adını  verdi.

Bilim  insanları  bu  manyetik-algılama  kabiliyeti  için  iki hipotez  öne  sürdü.

Dünyanın  içindeki  ve  etrafındaki  manyetik  alan  ve elektrik  akımları gündelik  yaşama  etkileri, henüz, yeterince  bilinmeyen karmaşık  kuvvetlerin  oluşmasına  sebep  olmakta.

(Kaynak: ESA/ATG medialab; universetoday.com)

Bunlardan ilki,  ‘cryptochromes’  adı  verilen  ve mavi  ışığa  duyarlı  bir  protein;  kalp  atışlarını  da  düzenleyen, manyetik  alan hissinin  oluşmasını  sağlayan bir  protein.  Yapılan  araştırmalarda, kuşların  gözlerinde  mevcut  olan  bu  proteinin göç  esnasında  onların kendilerini  manyetik  alanlara (alan  çizgilerine)  göre yönlendirdiği  öne  sürüldü.

İkinci  bir  hipotez, Dünyanın  yerkabuğunda  bolca  bulunan  ve  güçlü  bir şekilde  manyetik  olan (manyetik  alan  yaratan) demir  minerali  üzerine  oluşturuldu. Göçmen  kuşların  birçok  türünün gagalarında  demir  minerali  kütlelerinin (cluster) mevcut  olduğu  biliniyor. Bu  demir  kütlelerinin  gerçek  fonksiyonu  henüz  yeterince  anlaşılamamış  olsa  da, bazı  araştırmacılar, farklı  türlerin ‘manyetik-algılama’yı   Dünyanın  jeo-manyetik  alanından  faydalı (yön) bilgileri  çıkarmak  için  kullandığını  düşünüyor.

Binlerce  kilometre  uzaklara  yolculuk  yapabilen   Gri  Balinaların (Grey Whales) bu ‘manyetik-algılama’ özelliğine  sahip  olması  gerekir.

Araştırmacı  Jesse Granger,  (Duke University)   Güneş  rüzgarları  ve  onların  Dünya  üzerindeki  etkileri, bu  hayvanların yön  bulma  kabiliyetini  engelleyebileceğini  söyledi.

Granger’e  göre, balinaların  kıyıya  vurmalarının  (breaching) birçok  farklı  sebebi  olabilir. Ortamdaki  (yapay)  sonar  dalgaları   onların  yön  algılamalarını  engelleyebilir, ayrıca, denizlerdeki  zehirli  maddelerin  etkisi/katkısı  olabilir. Yön  duygusunu  kaybetmiş  bir  lideri izleyerek kıyıya  vuruyor  olabilirler.

Granger, kıyıya  vurmuş  balinalar hakkında , son  30 yılda  toplanan  veriyi, aynı  dönemde   ortaya  çıkmış  Güneş  lekeleri (Sun  Spot)   verisiyle  karşılaştırdıklarında, Güneş  rüzgarlarıyla  yakın  ilişkisinin  mevcut  olduğu  bilinen bu  lekelerin  yoğun  olduğu, Güneş  rüzgarlarının  güçlü  olduğu  dönemlerde, Gri  Balinaların kıyıya  vurma  oranının 4.3  kat  daha  fazla  olarak  gerçekleştiğinin   belirlendiğini  söyledi.

Güneş  yüzeyinde  oluşan  patlamalarla  yakın  ilişkili  olan  Güneş  lekeleri,  Güneşten  madde  saçılmasının  da  bir  göstergesi. Saçılan  maddenin  büyük  bir  kısmı Güneşin garavitasyon  kuvveti  etkisiyle   yüzeye  geri  dönerken, bir  kısmı  ise, Güneş  rüzgarı  halinde  Güneşten  uzaklaşır. Dünya  yakınından  da   geçebilen  bu  rüzgarlar  Dünyayı  saran  manyetosferin (manyetik  alanın) şeklini  ve  özelliklerini  geçici  olarak  değiştirir. Radyo  dalgaları  girişimine (bozulmalarına) yol  açar.

Güneş lekeleri,  Güneşin  yüzeyinde  geçici  olarak  oluşan-çevresine  göre  daha  soğuk-bölgelerdir. Bunlar, manyetik  alanların  güçlü  olduğu  bölgelerde  oluşur. Güneş rüzgarlarının ve Güneş  patlamalarının (Coronal  mass  Ejections)  kaynağıdır.

(Kaynak: NASA/SDO/AIA/HMI/Goddard Space Flight Center; universetoday.com)

Kıyılara  yakın  bir  mesafeden  yolculuk  yapan Gri  balinaların  bir  seyrüsefer  hatası yapmaları (veya  yanıltılmaları) halinde  kıyıya  vurma  olasılığı  diğer  balina  türlerine  göre  çok  daha  yüksektir.

Güneş’ten  büyük  kütleli  fışkırma.

(Kaynak: NASA / SDO / J. Major; universetoday.com)

Araştırmacılara  göre, Gri  balinaların  kıyıya  vurmasında, Güneş  rüzgarlarının  Dünya  manyetik  alanını  etkilemesinin  yanı  sıra, yol  açtığı  Radyo  Dalgaları (RF) girişiminin  de  etkisi  oldu. Tüm  bu  etkiler,  birlikte,  balinaların  yön  bulma hissini  olumsuz  yönde  etkilemiş  olabilir.

1986’da  gerçekleştirilen  bir  araştırmada, balinaların  kıyıya  vurma  olaylarının, daha  çok,  manyetik  alanların  minimum  olduğu deniz-bölgelerinde  gerçekleştiği  belirlenmişti. (Dünya  etrafındaki  manyetik alanda zayıf  bölgeler, manyetik  çukurlar  mevcuttur.)

Bu  araştırma,  Güneşin  Dünyadaki  yaşamla, sanılandan  çok  daha  yakın  ilişkili  olabileceğini  gösterdi. Güneş  bizi  sadece  aydınlatıp, ısıtmıyor…

Şimdi  sıra, kıyıya  fazla  yaklaşmış  görünen  balinaları, ürkütmeden, açık  denize  çekecek  bir  ‘manyetik-yönlendiricinin’ tasarım  ve  üretimine  geldi.

Adını  da  biz  verelim: ‘Söğüt  Dalı’ (Willow Branch)…!

 

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.universetoday.com/145145/solar-storms-might-confuse-whale-navigation-and-make-them-more-likely-to-strand-themselves/#more-145145

 

 

 

One thought on “Güneş  Rüzgarları  Balinaları  yanıltabilir… (mi ?)  (Can  Solar storms  confuse Whale navigation…?)”

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.