Samanyolu  da  yamulmuş…! (Wilky  Way  is bent, too…!)

Samanyolu (Milky Way): Sağ alttaki  iki gökada Büyük  ve  Küçük  Magellen Bulutsuları (Lower  right: Big  and  Smal  Magellan  Clouds)

Deveye , pardon,  Samanyolu’na  sormuşlar….neren  eğri…?

Bu  defaki  hikaye, spacedaily.com’da, 3 Mart 2020’de  yayımlanmıştı.

Gaia  uzay  teleskobuyla  gerçekleştirilen  gözlemlerden, Samanyolu’nun ‘çarpılmış’ (wrap)  olduğunun  teyid  edildiği  duyuruldu.  Kısaca, Samanyolu’nun bir  kenarı  yukarıya  doğru  bükülmüş  durumdayken, diğer  kenarı  aşağıya  doğru  bükülmüş  durumda…

Avrupa  Uzay  Ajansının (ESA) Gaia  adlı, Samanyolunun  haritasını  çıkarmayı  hedefleyen  teleskobuyla  gerçekleştirilen  gözlemlerden elde  edilen  bu  araştırma  sonucu  üzerine,  astronomlar, şimdi  bu  çarpılmanın  sebebi  üzerine  kafa  yormakta.

Araştırmacılar, gökadadaki  bu  çarpılmanın, Samanyolunun  daha  küçük  bir  gökadayla, halen  devam  eden, bir   çarpışma  süreci  sonunda  meydana gelmiş  olduğunu  düşünmekte.  Bu  olayı,  suya  atılan  bir  taşın  su  yüzeyinde  oluşturduğu dalgalanmalara  benzetmekte. Kısaca,  galaktik  diskte  oluşan  dalgalar.

Astronomlar, Samanyolu  gökada-diskinin düz  olmadığını, bir  miktar eğilmiş / bükülmüş  olduğunu 1950’li yıllardan  beri  bilmekteydi; bu  eğilme-bükülmenin  sebebi  üzerine  tartışmalar  sürmekteydi. Bazı  bilim  insanları, bu  çarpılma  durumuna gökadalar  arası  manyetik  alanın  sebep  olmuş  olabileceğini  ileri  sürerken, diğer  bir  kısmı  ise, gökadaları  bir  küre  gibi  sardığı  varsayılan, Kara  Madde  Halesinin (Dark  Matter  Halo)  gravitasyon  etkisiyle, bu  duruma  sebep olabileceğini  ileri  sürdü. Bu  kara  madde  halesinin  şekli  düzgün  değilse, bunun  gravitasyon  kuvvetinin  de düzgün  olmayarak, gökadanın  kenarlarını  bükebileceği  ileri sürüldü.

Astronomlar, Samanyolundaki  (toplamı birkaç  yüz  milyar) bir  milyar  kadar  yıldızın konumunu  inceleyerek, Gaia’nın bu  gizemi  çözebileceğini  düşünüyor. Araştırmacılar,  Gaia  ile  sağlanan  son  verinin  analizinden, gökadada  belirlenen  bu  çarpıklığın  sabit (statik) olmadığı,  zamanla konumunu  değiştirdiği  (precession; yörünge  kayması) sonucuna  vardılar. (Bir  anlamda, Satürnün  bir ‘halka diski-içi’  uydusunun, yakınındaki  halkadaki kütleleri  etkileyerek,  dalgalanmalara  sebep  olması  gibi.

Araştırmacılar, ayrıca, bu  çarpılma  hareketinin, beklenenden  daha  hızlı  olduğunu, gökadalar  arası  manyetik  alanın  veya Kara  Madde  Halesi’nin (olası) etkisinden  çok  daha  büyük  olduğunu hesapladı.

Bu  durumda,  bu  çarpılmanın  sebebi, başka  bir  gökadayla  çarpışma  gibi,  çok  daha  büyük  bir  etkiden  kaynaklanmış  olmalıydı.

Turin  Astrofizik  Gözlemevinden  Eloisa Poggio (Turin Astrophysical Observatory; İtalya ), yine  de, bu ‘bozuntu’  dalgasının Samanyolunun  etrafını  bir  defa  dolanmasının 600-700  milyon  yıl  kadar  alacağını  söyledi.

Bu  bozuntunun  dolanma  hızı, Gökadanın  dış  kenarındaki  yıldızların  Gökadanın  merkezi  etrafındaki  yörünge  hızından  daha  küçük.  Bir  örnek  olarak,  Güneşin  bir  dolanışı 220  milyon  yıl  kadar  sürmekte.

Gaia, bir  milyardan  fazla  yıldızın üç  boyutlu  konomunu  ve  yörünge  hızlarını belirleyerek, Samanyolundaki  yıldızların  milyonlarca  yıl  öncesi  ve milyonlarca  yıl  sonraki (gelecekteki)  konumlarını  hesaplamayı  mümkün  kılacak  veri  sağlamakta.

Samanyolunda  belirlenen  bu  çarpılmanın  sebebi  olarak  belirlenen  (aday) gökadalardan  biri Sagittarius. Samanyolunun  etrafında  dolanan  bu küçük  gökadanın, geçmişte, Samanyolunun  galaktik  diskinin  içinden  birçok  defa  geçmiş  (burst  through) olabileceği  düşünülüyor. Astronomlar, Sagittarius’un  Samanyolu  tarafından  yavaş  yavaş yutulmakta  olduğunu  söylüyor.

Gökbiliciler, gökadada  gözlenen bu ‘hareketli-çarpılmanın’ yakın  gelecekte, Dünyadaki  yaşamı olumsuz  etkilemesinin  söz  konusu  olmadığını  söylüyor.  (Biz  de,  bir  an, ‘belki  gökadanın  manzarası  daha  güzel  bir  bölgesine’  savruluruz  diye  ümitlenmiştik; hazır kredi faizleri  düşükken !)

Gaia   gözlem  uydusuyla, uzak  geçmişte, Samanyolunun  başka  gökadalarla  çarpıştığının  izleri  belirlenmişti. Bu  olayın  izleri, milyarlarca  yıl  sonra  dahi, yıldız  gruplarının ‘toplu  hareketleri’ belirlenerek, ortaya  konabilmekte.

Gaia, altı  yıldan  beri, Samanyolunun  merkezinden  52,000  ışık  yılı  kadar  uzaklıktaki  yıldızları  gözleyerek,  gökadamızın ‘neresinin  doğru  olduğu’  sorusuna  ışık  tutmaya  çalışmakta.

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.spacedaily.com/reports/Milky_Ways_warp_caused_by_galactic_collision_Gaia_suggests_999.html