Evrenin  şişmesinde  bir  ‘yamukluk’  belirlendi…! (Universe might not be expanding at the same rate in all directions…!)

Evrenin  şişme  süreci.

(Kaynak: universetoday.com)

Evren, bir  balon  gibi, her  yönde  aynı  oranda  şişmemekte. Brain Koberlein, universetoday.com’da, 9 Nisan 2020’de  yayımlanan haberinde böyle  duyurdu.

Kuasar  gözlemleri ışık  hızının  sabit  olduğunu  gösterdi.

(Kaynak: C. Berengut; universetoday.com)

Dünya  dahil,  evrenin (gözlenebilir)  tamamında  bilinen fizik  kanunlarının  aynı (aynı  geçerlilikte)  olmasına  kozmolojide  izotropi (isotropy)  adı  verildi.  Gravitasyon, elektromanyetizma, bu  geçerli  kanunlardan.

Işık  hızı  gibi  (bir  kısmı  varsayıma  dayalı) fizik  sabitleri  evrenin  her  yerinde  aynı. En  azından,  bugüne  kadar  öyle  biliniyordu !

Yakın  geçmişte, uzak-gökada  kümeleri (galaxy  clusters)  üzerine  gerçekleştirilen  bir  araştırmada, evrenin,  daha  önce, her  yöne  eşit  ve  artan  hızla (ve  Kara  Enerji-Dark  Energy  desteğiyle) şiştiği bulgusunun  hatalı  olabileceği  belirlendi.

(Bilim  İnsanları,  Kara  Enerjinin ne  olduğu, nasıl  ortaya  çıktığı  hususunda, Kara  Madde  kadar  dahi   öngörüde  bulunamamakta. Ancak,  bunun  da, bir  gün  anlaşılacağı  muhakkak ! Kara  Enerjinin,  şimdilik, uzay-zamanın  bir  özelliği  olduğu  söylenmekle  yetinilmekte.)

Einstein’ın  Genel  Görelilik  Kuramı  içinde, uzayzamana  atanan  sabit  bir  değer,  onun  zamanla şişmesi (expansion)  sonucunu  doğurur. (Bu  hususta,  Einstein’in  bile  çelişkiye  düştüğü  söylenir !)

X-ışını gökada  kümelerinin parlaklığı bakış  yönüne  bağlı  olarak  değişmekte.

(Kaynak: NASA/CXC/Univ. of Bonn/K. Migkas et al.; universetoday.com)

‘Kozmolojik sabit’, kozmik  izotropiyi  de  açıklayan  bir   araç. Bilim  İnsanları,  madde  (patlayan  bir  su-dolu  balon  gibi) evrende  eşit  olarak  dağılmışsa, şişmesinin  de,  her  yönde  eşit  olması  gerektiğini düşünmekteydi. Kısaca,  Hubble  Parametresi  olarak  da  adlandırılan  bu  kozmik-sabit  izotropik  olmalıydı.

Gökada  Kümeleri  arasındaki  sıcak  gaz  ortamlarını  inceleyen  yeni bir  araştırma, ‘zurnanın, zırt  dediği  bir  yerin  mevcut  olduğunu’  ortaya  çıkardı !  Bu  gaz  kümelerinin  yayımladığı  x-ışını  spektrumu, bu gaz  kümelerinin  sıcaklığının  hesaplanabilmesini  mümkün  kılar. Sıcaklık  arttıkça gazın  parlaklığı  artarken, bu  sıcaklıktan, yayımlanan x-ışını  miktarı  da  hesaplanabilir. Evrenin  şişme  şekline  bağlı  olmayan  bir  durum.

Evrenin  Kozmik  Şişmesi  değişiklik  gösterir.

(Kaynak:  Migkas, K., et al; universetoday.com)

Araştırma  grubu,  bu  gaz  kümelerinin yüzlercesinin  görünür  parlaklıkları (apparent  brightness)  ile gerçek  parlaklıklarını (actual  brightness)  karşılaştırarak, o  istikametteki  Hubble  Sabitini  ölçtüğünde,  evrenin  izotropik  olmadığı  anlaşıldı. Bu  gelişme kozmolojideki  birçok  varsayımı  gözden  geçirilmesini  gerektirmekte.

Bakalım,  başımıza  daha  neler  gelecek…!

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.universetoday.com/145605/new-observations-show-that-the-universe-might-not-be-expanding-at-the-same-rate-in-all-directions/

Migkas, K., et al. “Probing cosmic isotropy with a new X-ray galaxy cluster sample through the LX? T scaling relation.” Astronomy & Astrophysics 636, A15 (2020).