Ozon  problemi  Kuzeyde  de  başladı…! (Ozone hole opens over the North Pole region…!)

Kuzey  yarıküre  üzerindeki  ozon  tabakası delinmesi.

(Kaynak: European Space  Agency; livescience.com)

‘Ozon’  problemini   güneyde  bilirdik… Şimdi,  kuzeyde  ortaya  çıkmış…! Ozon, Dünya  atmosferinin  bir  katmanı. Bu  katman, Dünya  yüzeyinden  salınan ‘ozon-bozucu’ gazlar  sebebiyle delinmekte; çok  büyük  delikler  açılmakta.

Bu  durum,  güney  kutup  bölgesi  için,  uzun  zamandır  bilinen  ve  bilim  insanları  tarafından  yakından  izlenen  bir  durumdu.  Bu,  ‘delinme  olayı’, bu  defa,  kuzey  yarıkürede  de  belirlenmiş.

Brandon Spektor’un livscience.com’da 12 Nisan 2020’de  yayımlann  haberinde, kuzey  kutup  bölgesi üzerinde  belirlenen  ozon  tabakası  deliğinin, bugüne kadar  belirlenenlerin en  büyüğü  olduğu  uyuruldu. (Acaba,  virüsler  buradan mı  giriyor…!)

Avrupa  Uzay  Ajansındaki (ESA)  bilim  insanları  tarafından  gerçekleştirilen  ölçümlerde, kuzeydeki  ozon  deliğinin Greenland’ın  üç  katı  büyüklükte  olduğu  belirlenmiş. Bir  delikten  çok öte  bir  büyüklük…!

Atmosferdeki  ozon (gazı)  katmanı, Güneşin  morötesi (ultraviolet)  ışınlarının  Dünyaya  ulaşmasını belirli  ölçüde,  engellemekte. Bu  deliğin  büyümesi  demek, daha fazla  sayıda  canlının,  bu  ışınlara  daha  yüksek  dozda  maruz  kalacak  olması  demek. Ancak,  işin  iyi  tarafı, açılan  bu  deliklerin  zamanla  kapanabiliyor, en  azından, küçülebiliyor  olması.  Kısaca, periyodik  görünümlü  bir  olay.

Bu  ozon  deliğinin, her  yıl,  Antartika  üzerinde  açıldığı  bilinmekteydi. Arktik (kuzey  kutup  bölgesi)  üzerindeki delinme  olayı  ise  nadiren  gerçekleşmekteydi. Kuzeyde  açılan  bu  deliğin  sonuncusunun 2011’de  açıldığı  bilinmekte. Bu  delik,  bugünlerde  açılandan  çok  daha  küçüktü; atmosfer  bilimcisi   Martin Dameris  böyle  söylüyor.

Araştırmacılar, kutup  bölgesi  kışlarının  başlamasıyla  oluşan bulutların, klorin, bromin  gibi, bölgeye  ulaşan insan-yapısı  endüstriyel-kimyasallarla  (gazlarla)  etkileşerek, bölgedeki  ozon  tabakasını  parçaladığını  ve  delik  oluşumuna  yol  açtığını  söylüyor.

Araştırmacılar, bu  sezon, kuzey  kutup  bölgesindeki  girdabın (polar vortex) içine   hapsolan  soğuk  havanın ozon-delme  şartlarının  oluşmasını  kolaylaştırdığını  söylüyor.

Yine  de, kuzey  yarıkürede  yaz  mevsiminin  yaklaşmakta  olması  sebebiyle, ısınacak  atmosferin bu  deliğin  küçülmesine  yol  açacağı  da  düşünülmekte. Yine  de, kuzey  yarıkürenin  nisbeten kuzeylerinde yaşayanların, Güneşin  morötesi  ışınlarından  biraz  daha  fazla  korunmaları  gerekecek.

Bu yaz, Güneşten-koruyucu  kremlerin / losyonların  pahalanacağını  söylemek  mümkün…!

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.livescience.com/largest-ozone-hole-arctic-north-pole.html