Borisov  nereli…? (Where  did  Borisov come from…?)

Borisov,  evinde (temsili).

(Kaynak: NRAO/AUI/NSF, S. Dagnello; space.com)

Borisov,  Güneş  sisteminin  dışından  geldiği  düşünülen  bir  kuyruklu  yıldız.  Keşfiyle  ilgili  haber  bu  sitede  de  yer  almıştı.

Chelsea  Ghod  tarafından, space.com’da  21  Nisan 2020’de  yayımlanan bir  haberde, kuyruklu  yıldız  ‘2I/Borisov’un  (2I: yıldızlararası, ikinci…demek) doğduğu  ortam  hakkında  yeni bilgiler  elde  edildiği  duyuruldu.

2I/Borisov (kısaca,  Borisov),  Kırım’lı  kuyruklu  yıldız  avcısı, amatör  astronom,  Gennady  Borisov  tarafından  30  Ağustos 2019’da  keşfedilmişti. Bu  gök  cisminin  oldukça  farklı  yörüngesi,  onun  Güneş sistemi  dışından  geldiğini  (interloper) göstermekteydi. Borisov,  Güneş  sisteminin  dışından  geldiği  belirlenen  ikinci  gök  cismi  oldu. (Birincisi: 2017’de  belirlenen  Oumuamua…)

Şili’deki ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array)  teleskop sistemini  kullanan  ve  15-16 Aralık  2019’da  gözlemler  yapan, Martin  Cordiner ve Stefanie Milam (NASA’s Goddard Space Flight Center) başkanlığındaki  bir  uluslararası  bir  araştırma  ekibi, Borisov’un  kimyasal  yapısını  inceledi.

Araştırmacılar, Güneşe  300  milyon kilometre  kadar  yaklaştığında,  bu  kuyruklu  yıldızda, Gneş  sistemindekilerde  belirlenenden  çok  daha  yüksek  bir  oranda (9-26  kat) Karbon  Monoksit  mevcut  olduğunu  belirlediler.

Araştırmacılar, Karbon  Monoksiti (CO)  yüksek  oranda  belirlerken, Hidrojen  Siyanid’i (HCN)  ise    beklenen  oranda  belirlediler.

Bu  gök  cismi, CO’nun  çok  yüksek  oranda  mevcut  olduğu  bir  (-250 C sıcaklık) ortamda  oluşmuş  olmalıydı. Bu  ortam  da, genç  yıldızların  etrafında  gözlenen  ve  gaz-toz  diski  çok  uzaklara  uzanabilen,  gezegen  sistemlerinin dış  bölgelerinde  olabilirdi.

Borsov’da  gözlenen Karbon  Monoksit  gazı (sağda)  ve Hidrojen  Siyanid (solda)

(Kaynak:  ALMA (ESO/NAOJ/NRAO), M. Cordiner & S. Milam; NRAO/AUI/NSF, S. Dagnello; space.com)

Borisov’un, ilk  belirlendiğinde,   saniyede  33  kilometre  hızla  yol  aldığı  ölçüldü (şüphesiz, bu  değişebilecek  bir  hızdı…).

Bu  defa,  spacedaily.com’da  21 Nisan  2020’de  yayımlanan  başka  bir  haberlerde  bu  gök  cisminin  olası ‘memleketi’  hakkında,  biraz  daha  somut  bilgiler  duyuruldu; ‘2I/Borisov’,  bir  Kızıl  Cüce     (Red  Dwarf)  sisteminden geliyor  olabilirdi.  Hem  de,  ‘içinden’…!

Bu  araştırma  grubunun böyle  düşünmelerinin  sebebi  de, bu  gök  cisminin  saldığı  gazlar  içinde su  buzu kristallerinden  ziyade, karbon  monoksit  kristallerinin daha  fazla  mevcut  olmasıydı. Bu  kuyruklu yıldız  çekirdeğinin, Kızıl  Cücenin  yörüngesinde  dolanan  büyük  bir  öte-gezegen  tarafından, (sapan  etkisiyle) uzaklara  fırlatılmış olabileceği  düşünülüyor.

NASA’nın  Hubble  Uzay  Teleskobunu  kullanan  bu  araştırma  grubundan Kathleen Mandt ve  ekibi (Johns Hopkins Applied  Physics  Laboratory, Laurel, Maryland, ABD), bu  gök  cismi  Güneşe  yaklaşırken, saldığı  gazlar  içinde, karbon  monoksidin  bolca  mevcut  olduğunu,  önceki  araştırma  grubu  gibi,  belirlediler.

Aralık 2019-Ocak 2020  döneminde, Borisov’dan  yansıyan  ışığını,  Hubble’ın  ‘Cosmic Origins Spectrograph’  ekipmanıyla analiz  eden  araştırmacılar, elde  ettikleri  veriyi, NASA’nın Swift  gözlem  aracıyla  da  doğruladılar. Bu  kuyruklu  yıldızda  mevcut olan  karbon  monoksit  oranı, Güneş  sisteminde  gözlenen  diğer  kuyruklu  yıldızlarda  belirlenenden üç  kat  fazla  göründü.

Dennis   Bodewits (Auburn University,  Alabama, ABD) bu  bulgunun,  Borisov’un, Güneş  sistemini  oluşturan  diskten  oldukça  farklı  yapıdaki  başka  bir  disk  ortamında  oluştuğunu  gösterdiğini  söyledi. Bu  ortam,  bir  Kızıl  Cüce  yıldızın  yörüngesinde  oluşabilecek  bir  ortamdı.

Kızıl  Cüceler, Güneşin  yarısı bir  kütleye sahip  olabilen, Güneşin  ondabiri  kadar  ışıma  yapabilen daha  küçük  yıldızlar.  Bu  yıldız  sistemlerinde  karbon  monoksit  buzunun  barınma  olanağı, Güneş  sistemine  kıyasla,  çok  daha  fazla  olmalıydı.

Borisov,  Güneşe  en  yakın  yörünge  noktasına 30 Aralık 2019’da  gelmişti. Bu  gök  cismi,  halen, bir  daha  geri  gelmemek  üzere Güneşten uzaklaşmakta.

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.spacedaily.com/reports/Interstellar_comet_Borisov_likely_comes_from_a_red_dwarf_star_999.html

https://www.space.com/interstellar-comet-2i-borisov-strange-composition-discovery.html