Yıldızlar ‘hapşırır’…mı ? (Can stars sneeze…?)

Hapşıran  Betelgeuse (temsili).

(Kaynak:   universetody.com)

Bazı  yıldızların  ‘çok (uzun)  yaşadıklarına’  bakılırsa,  ‘hapşırmaları’  mümkün  olmalı…!

Matt  Williams, unuversetoday.com’da, 18  Ağustos 2020’de  yayımlanan  haberinde,  yıldızların  da ‘hapşırabildiğinin’  belirlendiği  duyuruldu.

Betelgeuse, kuzey  yarıküre  gökyüzünün  onuncu  parlak  yıldızı. Orion  takımyıldızının  ise  ikinci  parlak  yıldızı.

Son  zamanlarda,  bu  yıldızın  biraz  garip  davrandığı  duyurulmuştu. Villanova  Üniversitesinden  araştırmacılar, bu Çok Büyük  Kızıl  Yıldızın (red  supergiant)  Aralık 2019’dan  itibaren farkedilebilir  bir  şekilde sönükleşmeye  başladığını  belirlediler. Yıldızda  gözlenen  bu ışık-azalması  olayı Şubat 2020’ye  kadar  devam  etti; yıldız  bu  dönemde,  parlaklığının  üçte  ikisini  kaybetti. Sonra  da,  tekrar  parlamaya  başladı; Nisan 2020’de  bilinen  normal  parlaklığına  ulaştı…

Bu  yıldız,  bugünlerde, tekrar  sönükleşmeye  başladı. (Sanki  parlaklık  ayarını  bir  türlü  yapamıyordu !)

Astronomlar bu  durumu,  yıldızın  ışığının  Dünya  yönünde  oluşan  bir  toz  bulutu  tarafından  engellenmekte  oluşuna  bağladılar. Ancak,  bu  birikinti  nasıl  oluşmaktaydı ?

Bunun  cevabı:  ‘hapşırma’…!  Araştırmacılara  göre,  bu  yıldız,  belirli periyodla  ‘hapşırmaktaydı’. Bu  hapşırma  esnasında püskürtülen  sıcak   gaz / toz  bulutu  daha  sonra  soğuduğunda,  yıldız  ışığının  (geçici  olarak) perdelenmesine  yol  açmaktaydı.  Bu  sonuca  Andrea K. Dupree  başkanlığındaki  bir  araştırma  grubu (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics-CfA, National Solar Observatory, Villanova University,  Max Planck Institute for Astrophysics, Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam,…) vardı.

Bir ‘değişken  yıldız’ (variable  star)  olan  Betelgeuse’nin  parlaklığının, 420  günlük  periyodlarla  değiştiği,  peşpeşe,   parlak-sönük  dönemler  geçirdiği  bilinmekte.   Ancak, bu  değişkenlik  durumu başka  yıldızlrda  gözlenen  durumlardan  farklıydı. Araştırmacılar,  bu  yıldızın  bir  süpernova  olarak  patlamaya  hazırlandığını  veya yüzeyinde çok  büyük  ‘Güneş (yıldız)  Lekeleri’  (star spot) oluştuğunu  düşündüler.

Dupree  başkanlığındaki  bir  ekip, bu  duruma  bir  başka  açıklama  getirdi: Gözlenen  bu  ışık-azalması  yıldızın  fışkırdığı (püskürdüğü) sıcak  plazma bulutundan  kaynaklanıyor  olabilirdi; ışığını  geçici  olarak  engelleyen  bir  bulut.

Gerçekleştirilen  gözlemlerde, yıldızın  atmosferinden  dışarıya  doğru, saatte 320,000  km  hızla madde  hareketi  olduğu  belirlendi.

Betelgeuse’de  ışık  perdelemesi  oluşumu (temsili)
(Kaynak: NASA/ESA/and E. Wheatley (STScI); universetoday.com)
Hubble  Uzay  Teleskobuyla  gerçekleştirilen  gözlemlerde, başka  ilginç  hususlar  daha  belirlendi. Bu  madde  fışkırmaları yıldızın kutup  bölgelerinden  değil, ekvatoruna  yakın  bir  bölgeden  gelmekteydi. Bu,  mevcut  teorilere  pek  uymayan  bir  durumdu ! Betelgeuse, Güneşin  püskürdüğü  miktarın  otuz  milyon  katı  madde  püskürmekteydi.

https://www.cfa.harvard.edu/sites/www.cfa.harvard.edu/files/images/pr/2020-17/2/base.jpg
Hubble  ile Mart 2019-Şubat 2020  döneminde  gerçekleştirilen  gözlemlerle  elde  edilen  parlaklık-dalga  boyu  ilişkisi verisi.
(Kaynak:  NASA/ESA/A. Dupree (CfA)/E. Wheatley (STScI); universetoday.com) 

Astronomlar  bu  yıldızın  sonunda  bir  süpernova  olarak  patlayacağını  biliyor; en  yakın  bir  zamanda  gerçekleşmesi  gereken  bir  patlama.
(Kaynak:  NASA; universetoday.com)

Betelgeuse,  Dünyadan  725  ışık-yılı  uzaklıkta  bir  yıldız; astronomlar  bugün  bu  yıldızın  1305  yılındaki  halini  gözlemekte. Halihazırda  patlamış  ve  Dünyadan gözlenmesi  de  ‘an-meselesi’   olabilir !

Gökyüzünün  parlak  yıldızlarından  olan  betelgeuse, Şubat  2020’de,  çıplak  gözle  dahi  farkedilebilecek  kadar  sönüktü. Bu  onun,  son  150  yıldaki  en  sönük  haliydi…

Betelgeuse’nin  patlamasını ilk  gören  olmak  isteyenler, yatmadan  önce, Orion  takımyıldızına  mutlaka  bir  göz  atmalı !

Unutmayalım;  bazı   gök  yüzü  gözlemleri  için,  sadece,  ‘çıplak  göz’  yeterli…

Yeter  ki  zihnimiz gözümüzde  bir  ‘perde’  oluşturmasın…!

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

Some Astronomers Think Betelgeuse Dimmed Because it “Sneezed”. And it Might be Getting Ready to do it Again

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.