Kara Madde teorisinin kayıp bir parçası… (mı ?) (A missing ingredient in dark matter theories….!)

Kara  Madde (temsili)

(Kaynak: Pinterest)

Spacadaily.com’da 11 Eylül 2020’de  yayımlanan  bir  haberde, Kara  Madde  teorisinin bir  bilinmeyeninin  daha belirlenmiş  olabileceği  duyuruldu.

Araştırmacılar, Hubble  Uzay  Teleskobuyla  gerçekleştirdikleri  gözlemlerde, Kara  Maddenin  daha  önce  bilinmeyen  bir  davranışının  gözlenmiş  olabileceği  ileri  sürdü. Kara  Maddenin  Evrende  teorik  modele  göre  dağılımı  ile  gözlenen  dağılımı  arasında  bir  fark  görünmekteydi.

Kara  Maddenin ışığı emmediği, yansıtmadığı  ve  ışıma  yapmadığı  artık  yeterince  bilinmekte. Kara  Maddenin  varlığını  öne  sürebilmek  için  tek  ipucu gravitasyonel  olarak  etkileşmesi; kütleçekiminin  varolması; gökadalardaki görünen  madde  ile  bu  sahada  etkileşmesi.

Astronomlar,  Kara  maddenin  varlığını, arka  planındaki  gök  cisimlerinin  yayımladığı  ışığa  uyguladığı  ‘gravitasyonel  odaklama’yı (gravitational  lensing; gravitasyonel  mercekleme  değil…!)  belgeleyerek  ileri  sürmekteydi.

Araştırmacıların  yeni  keşfi, gökada  kümeleri  içinde, dağılmış  durumdaki  Kara  Madde  kütlelerinin  uyguladığı  gravitasyonel  odaklamanın, beklenenden  on  kat  güçlü  olması…!

Bu  keşif, NASA’nın  Hubble  Uzay  Teleskobuyla  ve Avrupa  Güney  Gözlemevinin  VLT  (Very  Large  Telescope; Şili) ile, birçok   gökada  kümesi (galaxy  clusters)   üzerinde   gerçekleştirilen çok  detaylı  gözlemler  sonunda  yapılabildi.

Astrofizikçiler, gökada  kümelerinin,  Evrende,  Kara  Maddeyi  barındıran  en  büyük  yapılar  (repository) olduğunu  söylüyor. Evrende, doğrudan  gözlenemeyen  ancak  varlıkları-bir  şekilde-belirlenebilen (ve sinir  hücre-bağını  andıran) madde  yapısı-ağı mevcut. Bu  ağın  oluşumunda  ve  sürdürülmesinde  Kara  Maddenin  de  etkisinin  olduğu  düşünülüyor. Kara  Madde,  Evrende  büyük  ve  küçük  ölçeklerde  dağılmış  durumda.  Araştırma  grubu  lideri  Massimo Meneghetti (National Institute for Astrophysics-INAF; Observatory of Astrophysics and Space Science of Bologna in Italy)  böyle  söylüyor.

Bu araştırmacılar,  Kara  Maddenin  gravitasyonel  etkisi  sebebiyle  oluşan  görüntülerde bozuntuların (distortions)  ve zaman  zaman  da, aynı  gökadanın  çoklu  görüntülerinin    oluştuğunun  belirlendiğini  söylüyor.  Gökada  kümesinde  Kara  madde  yoğunluğu  ne  kadar  fazla  ise,  ışıktaki  eğilme  (ve bu  görüntü  bozulmaları  da)  o  kadar  güçlü  olarak  gerçekleşmekte.

Araştırmacılar, analizlerinde  kullandıkları üç  gökada kümesin  olan  MACS J1206.2-0847, MACS J0416.1-2403, ve  Abell S1063  ile, büyük  ölçekli odaklama  bozuntuları  arasında, küçük   ölçekli ışık eğilmelerini (distortion)  de  belirlediler.

Araştırmacılar  bu  bulguyu, farklı  gökada  kümelerinde  mevcut  büyük  miktarda  Kara  Madde  yoğunlaşmasının (concentration) yol  açtığı  gravitasyon etkilerinin  birbirine eklenmesiyle, bu güçlü  odaklama  etkisinin  ortaya  çıktığını  düşünüyor. Gökadaların  merkezindeki  Kara  Madde  yoğunlaşması  gökada  kümesinde  ortaya  çıkan  toplam  gravitasyon  etkisini  güçlendirmekte.

Astrofizikçiler, gökadalar  içindeki  yıldızların  yörünge  hızlarını  ölçerek, gökadanın  uzaklığını  ve  içindeki (olası)  Kara  Maddenin  kütlesini  hesaplayabilmekte.

Gerçekleştirilen  simülasyonlarda, küçük-ölçekteki  (tekil  gökadalardaki) Kara  Madde  seviyesi gerçekleştirilen  gözlemlerde  belirlenenlerden  daha  az  olarak  hesaplanmaktaydı.

NASA’nın, planlı  Nancy Grace Roman Uzay  Teleskobuyla,  gelecekte, gravitasyonel odaklama  ile, çok  daha  uzaktaki  gökadaları  belirlemesi  hedeflenmekte. Bu  teleskopla  gerçekleştirilecek  gözlemlerde, Kara  Maddenin  başka  sırlarının  da ortaya  çıkarılması  bekleniyor…

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.spacedaily.com/reports/Hubble_observations_suggest_a_missing_ingredient_in_dark_matter_theories_999.html