Motorla ilgili yaşanan neydi…? (New helicopter engine… Did engine have a problem…?)

Tören: Bölüm 1 (El-Aziz Gazetesi; https://www.youtube.com/watch?v=44plnFwEWo0)

Güncelleme:

Tören: Bölüm 2 (Kaynak: Haber Lütfen; https://www.youtube.com/watch?v=DTPqmkqkPNo&t=78s)

Bilindiği gibi, 1970’li yıllarda başlatılan ‘Kendi Uçağını Kendin Yap’ projesi ile tetiklenen ‘havacılıkta milli ürünler geliştirme’ çalışmaları ile, biraz zaman alsa da, önemli başarılar elde edildi… Önce, ‘tasarımı mevcut’ (hazır) ürünlerin montajı ile yetinilse de (ki, bize göre, bu da önemli bir başarıydı; mühendis ve nitelikli-teknisyenlerimizin bu işleri yeterli kalitede başarabildiği gösterildi…), zaman içinde ve özellikle de İnsansız Hava Aracı tasarımı ve üretiminde (bir örnek olarak, basınımızda yeterince yer verilmese de, KARAYEL İHA bunlardan biridir…) çok önemli bir başarı elde edildi… Bu arada, Muharip Uçak montaj-üretiminin yanında, helikopter montaj-üretimi; buna paralel olarak, küçük boyutlu eğitim uçağı tasarımı ve üretimi de gerçekleştirildi…

Başka ülkelerle ortak olarak gerçekleştirilen tasarım-üretim projelerinde, başta motor olmak üzere, bazı havacılık ekipmanının tedariğinde yaşanan sıkıntılar, son dönemde, gerek üretilmekte olan İHA’lar ve gerekse milli helikopter projelerinde kullanılacak motorların milli tasarım ve üretimi için, yeni projelerin başlatılmasını tetikledi…

Muharip Uçak montaj-üretimi için gereken motorların montaj-üretimi için Eskişehir’de kurulan Tusaş Motor Sanayii-TMS’nin (Kuruluşunda yabancı ortaklı olmasının da sebebiyle) Yurtdışı tanıtım adı TEI idi; Tusaş Engine Industries…) bu proje için gereken motorları üretti… Tusaş Motor Sanayii, diğer motor parçası üretim projelerinin yanında, İHA’larda kullanılmak üzere motor tasarımı ve üretimi çalışmalarını da sürdürmekte… (Merak edenler, bu sahada gerçekleştirilen çalışmaların ayrıntısını tei.com.tr, tusas.com, baykarsavunma.com ve vestelsavunma.com sitelerinden öğrenebilir.)

5 Aralık 2020, Cumartesi günü gerçekleştirilen ‘Helikopter Motoru Tanıtım/Teslim Töreninde’ bir ‘teknik sıkıntı’ yaşandığı anlaşılıyor. Tören planına göre, çalıştırılarak ekranlarda gösterilecek (haliyle de, çalışma sesi ilk defa olarak duyurulacak) ‘yerli tasarım-üretim’ ilk helikopter motorunun (TEI-TS1400) ekranlara getirilmesi mümkün olamadı…!

Bu durumdan çok rahatsız olduğu anlaşılan TMS Genel Müdürünün sözleri ekrana yansıdı…

Hemen belirtelim, bu gibi aksaklıkları-belirli ölçüde-olağan saymak gerekir… Milli üretim projelerimizin en önemlilerinden sayılabilecek ‘Devrim’ otomobilinin Halka gösterilmesinde de benzer bir aksaklık yaşanmıştı…! Önemli olan, bu gibi aksaklıklardan sonra sükûneti koruyabilmek… Aksi doğru olsaydı, bu çağda Ay’a gidilemezdi…!

Törende yaşanan bu ‘gösterilememe’ aksaklığının sebebi, herhalde, daha sonra ilgililer tarafından açıklanacaktır…

Daha sonraki denemede motorun başarıyla çalıştırıldığı, ayrıca, duyuruldu… Bu durum video ‘Tören: Bölüm 2’den izlenebilir…

Gecikmeli de olsa, motorun çalışabildiğinin gösterilebilmesi önemliydi…

*

Burada bir hususu vurgulamak gerekti: Tanıtımı yapılan bu motor ‘Milli’ (tasarım-üretim) bir motor… Haliyle, ‘Milli’ bir kuruluşumuzun, ‘Milli’ bir ürünü… Töreni izleyenlerin önüne konan motorun üzerinde Tusaş Motor Sanayii’ yazması yerine ‘TEI’ yazması açıklanmaya muhtaç bir husustu… Videolardan, Tusaş Motor Sanayii Genel Müdürünün yabancı sözcüklere biraz fazla angaje olmuş olduğu izlenimi edinildi…!

Biraz zaman alsa da, TUSAŞ-Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (Eskiden sıkça kullanılan adı: TAI), gözlediğimiz kadarıyla, bu sıkıntıyı aşmayı başarabildi…!

Dileriz, Tusaş Motor Sanayii’ne de örnek olur…!