Voyager araçlarının son keşfi…! (Last discovery of Voyager probes…!)

NASA’nın derin uzaya gönderdiği araçlar. (Kaynak: NASA)

Geçen elli yıl içinde NASA Güneş Sisteminin dış gezegenlerini ve derin uzayı araştırmak için, birkaç uzay aracı göndermişti… Bu araçlar Pioneer(Öncü) 10, 11 ve Voyager 1,2 araçlarıydı… Bu araçların görevi, yörüngeleri itibariyle, yaklaşabildikleri dış gezegenlerin (Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün) incelenmesine ilave olarak, derin uzayın incelenmesiydi…

Güneşten uzakta görev yapacakları için, ihtiyacı olan elektriği, üzerlerinde taşıdıkları, (mini) Nükleer Jeneratörlerden (Radioisotope Thermo Electric Generator) karşılayan bu araçlar, yeterli enerji üretebildikleri süre için görev yaptılar ve yapmaktalar…

Haliyle, önce, yolculuğu ilk olarak başlatılan Pioneer 1 ve ‘2’nin çalışması sona erdi; nükleer yakıtın etkin kullanılabileceği sınırlı bir süre olduğu için…

Özellikle Voyager 1’in yolculuğu bu sitede daha önce detaylı bir şekilde anlatılmıştı… İlgi duyanlar bu yazılara ‘Voyager 1’ sorgulamasıyla ulaşabilir… Voyager 1, Voyager 2’den daha da hızlı bir araç olarak, Dünyadan uzaklaşmakta, ‘liderlik’ bayrağını elinde tutmakta…

Herne kadar NASA, ‘Voyager araçlarının Güneş Sisteminin dışına çıkmayı başardığı’ (ucuz) söylemini 2013’ten beri sürdürse de, bu araçların, ‘gravitasyonel etki ve maddi varlığı’ anlamında, Güneş Sisteminin sınırına ulaşabildiği günü görmek, biz ‘fani kullara’ nasip olabilecek bir şey (süre) değil…! Bazı uzmanlar, araçların bu noktaya (bölgeye) ulaşabilmesi için, en az 17,000 + yıl gerektiğini söylemişti… Astronom, Prof. Dr. Ethem Derman da, You Tube’de yakın geçmişte yayımlanan bir (Astro Bilgi Evde) söyleşide, bu sınırın, Güneşe en yakın yıldızla arada kalan bölgenin (kabaca) yarısında olduğunu söylemişti…! NASA’nın ileri sürdüğü ‘sınır’, şüphesiz, Yıldız Rüzgarlarının ‘bilek güreşi’ yaptığı sınır; elektromanyetik etki sınırı…

Zaten, aşağıdaki (daraltılmış) uzaklık çizgisine bakıldığında, halen, 153 AU uzaklığa ulaşabilmiş olan Voyager 1 aracının Güneş Sistemi içindeki yerini kolayca anlamak mümkün… ‘Yıldızlararası ortam’ (Interstellar Space) olarak adlandırılan ortamın ‘Sistemler arası’ bir ortam olmadığı hususu açık; tabi, önemseyene…!

*

Gelelim yeni keşfe…:

Voyager araçları yeni bir tip ‘elektron fışkırması’ (electron burst) keşfetti…!

Sciencedaily.com’da, 3 Aralık 2020’de yayımlanan bu haberde, fizikçilerin, keşfedilen bu ‘hızlandırılmış’ elektronların (22.5 milyar km; 150+ AU uzalıktaki) Güneşten fışkıran kozmik ışınlarla ilgili (kaynaklı) olduğunu söylediği vurgulandı… (‘Kozmik ışınları’ başka yıldızlardan / yıldızlar arası ortamdan gelen ışınlar olarak bilirdik…!)

Iowa Üniversitesinden araştırmacıların yönettiği bir araştırma grubu, daha önce, Güneş patlamalarının oluşturduğu şok dalgalarının kozmik ışınlar içindeki elektronları hızlandırdığını belirlemişti…

Voyager 1 ve ‘2’ aracı üzerindeki ekipman (instruments) bu fizik olayını bulundukları ortamda belirledi… (Voyager 1 aracının gönderdiği sinyaller Dünyaya 21+ saatte ulaşabilmekte…!)

Araştırmacılar, yeni belirlenen bu elektron hızlanmalarının elektronların hızını, neredeyse ışık hızına yakın bir hıza ulaştırdığını söylüyor…; onları hızlandıran şok dalgasının hızının 670 katına…!

Yapılan ölçümlerde, daha sonraki günlerde, düşük enerjili elektronların oluşturduğu plazma dalgası titreşimlerinin (plasma wave oscillations) Voyager araçlarının sensörlerine ulaştığı belirlendi… Bazı durumlarda da, şok dalgası, bir ay kadar sonra ulaştı…

Güneşte ortaya çıkan ve hızı saatte 1.6 milyon km’ye ulaşabilen, ‘Güneş Tacı Kütle Püskürmeleri’nin (Coronal Mass Ejections) yol açtığı şok dalgaları, yaklaşık bir yıl süren bir yolculukla, Voyager araçlarının bulunduğu bölgeye ulaşabilmekte… (Bu dalgaların ulaştığı bölgeyi ‘yıldızlar arası ortam’ olarak tanımlamak, ayrıca, açıklama gerektirmekte…!)

Prof. Don Gurnett (Iowa University), bu bölgeye ulaşan şok dalgasının, Voyager araçlarının etrefındaki manyetik alan çizgileriyle temas edince, kozmik ışın elektronlarını yansıtarak hızlandırdığını söylemiş… Voyager araçlarının ölçtüğü ‘elektron hızlanması’, bunlar…

Bu bulgular, (Elon Musk’ın aklına uyarak !), uzun süreli uzay yolculuklarına çıkacak astronotların, Dünyadakilere kıyasla, maruz kalabileceği çok güçlü kozmik ışınların anlaşılabilmesi açısından önemli…!

Fizikçiler, bu elektronların, şok dalgalarının ucunda yoğunlaşan manyetik alan tarafından saptırıldığını ve bu şok dalgasının hareketi sebebiyle hızlandırıldığını düşünüyor…

Fizikçi J.R. Jokipii ve Jozsef Kota, 2014’te yayımladıkları bir makalede, şok dalgalarının iyonları (elektrik yüklü atom parçacıklarını), manyetik alan çizgileri boyunca hızlandırabileceğini teorik olarak ileri sürmüşlerdi… Voyager raçları bu teorik-önermeyi, ‘yıldızlar arası ortamda’ da deneysel olarak doğrulamış oldu…

Bugün, ‘derin uzay’ hakkında bilinenler büyük oranda NASA ve Voyager araçları sayesinde…!

Voyger araçlarının 2025’e kadar veri göndermesi beklenmekte… Daha sonrasında, derin uzayda, bölgesel gravitasyon kuvvetleri etkisi altında, evrende var olan bir ‘akıllı yaşam’ın kanıtı olarak yolculuklarını sürdürecekler…

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.sciencedaily.com/releases/2020/12/201203094537.htm

https://voyager.jpl.nasa.gov/

(Bugünün seçimi)