Yüksek enerjili Nötrino’ların kaynağı… Kuasar’lar mı …?) (Are all high-energy cosmic neutrinos born by quasars…?)


Bir (dijital/akrilik !) Kuasar (temsili) (Kaynak: spacedaily.com)

Spacedaily.com’da, 2 Mart 2021’de yayımlanan bir haberde, tüm yüksek-enerjili nötrino’ların (neutrino) Kuasarlar tarafından oluşturulduğu ileri sürüldü…! Nötrinolar, atom-altı parçacık dünyasının (kütlesinin varlığı tartışılan) en yüksek enerjili parçacıkları… Yine de, onların içinde farklı enerji seviyelerinde olanlar mevcut… Güneşin dahi nötrino ürettiği bilinmekte…

Kuasarlar (Quasar) ise, merkezinde çok büyük kütleli Kara Delik bulunan; bu sebeple, merkez bölgesinden çok güçlü ışıma yapan gökadalar…

Bilim insanı P. N. Lebedev’in (Physical Institute of the Russian Academy of Sciences-LPI RAS; the Moscow Institute of Physics and Technology-MIPT; Institute for Nuclear Research of RAS-INR RAS), enerji seviyesi bir trilyon elektronvolt’u (TeV) geçen nötrinolar üzerinde gerçekleştirdiği bir araştırmada, bunların aktif (güçlü radyo dalgası kaynağı) gökadaların merkezlerindeki Kara Deliklerin yakınındaki bölgelerden geldiğini belirlediği duyuruldu…

Merkezinde çok büyük Kara Delik bulunan gökadalar, çok güçlü ışımaları sebebiyle, Güneşin yüzlerce milyon katında ışıma yapabildiğinden, aktif gökada olarak sınıflanmakta ve Kuasar olarak adlandırılmakta… Bunlar Dünyadan optik ve radyo teleskoplarla gözlenebilmekte…

Daha önce, Rus bilin insanları Alexander Plavin, Sergey Troitsky ve Yuri Kovalev’ler (baba ve oğul) enerji seviyesi 200 TeV’yi aşan nötrinoların radyo dalgası yayımlayan Kuasar’larla ilişkisi olduğunu belirlemişti…

Bu bulgu, astrofizik dünyasında şaşırtıcı olarak nitelenmişti…; o tarihe kadar, nötrinoların, teorik olarak, 1000 TeV enerji seviyesinde doğabildikleri hesaplanmaktaydı…

Bilim insanları, nötrinoların, çok küçük yapısıyla (sıfıra yakın kütlesiyle) yolu üstüne çıkan madde ile etkileşmeden, (onları ‘tınlamadan’ !) yoluna devam edebildiğini düşünmekte…! (Bu sebeple, Dünyanın bir ucundan girip, diğer ucundan, üstelik hızında bir azalma olmadan (?), çıkabilmesi bir nötrino için sıradan bir olay. Bir nötrino ‘Gülhane Parkından geçse, onu polis bile farkedemez’…!)

Nötrinoların belirlenmesi için çok büyük ortamlar (laboratuvarlar) gerekmekte… Bunlardan biri olan Cherenkov IceCube (Teleskobu) Dedektörü Antartika’da; 1 km3 hacminde…

IceCube Teleskobuyla, 7 yıl süreyle toplanan veriden, enerji seviysi 200 TeV’nin üzerinde olan nötrinoların büyük bir kısmının Kuasarlardan geldiği belirlendi… Bu Kuasarların merkezindeki devasa Kara Delikler, madde toplanma diskinde (accretion disk) toplanan maddenin yutuluşu sürecinde çok güçlü sıcak gaz ışımasına (madde/parçacık dönüşümüne) sebep olur… Bu fışkıran gaz sütunu Kuasarın belirleyici özelliklerinden…

Kuasar’dan gaz fışkırmalarıyla, Ice Cube Teleskobu tarafından yakalanan/kaydedilen nötrinolar arasında bir ilişkinin mevcut olduğu da belirlendi… Nötrinolar ışık hızıyla yol aldığından, Dünyadan, fışkırma ışımalarıyla aynı anda belirlenmekteydi…

Rus bilim insanları, Astrophiysical Journal’da yayımlanan makalede, bu onlarca TeV’lik enerji seviyeleriyle saçılan nötrinoların da Kuasarlar tarafından üretildiğini ileri sürdüler… (Bunların yanında, Dünya atmosferinde dahi, kozmik ışınların çarpışmalarıyla; bu çarpışmalar her nerede gerçekleşirse, üretilen, haliyle, enerji seviyesi daha düşük nötrinolar da mevcut…!)

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.spacedaily.com/reports/Scientists_claim_that_all_high_energy_cosmic_neutrinos_are_born_by_quasars_999.html