Yeni tür bir Uzay Patlaması Kara Delik doğumunun işareti olabilir…mi ? (Can a new kind of Space Explosion reveal the birth of a Black Hole …?)

An illustration of a bright blue flash in space.

Mavi Süpernova AT2018cow (Kaynak: SAKKMESTERKE / Science Source ; quantamagazine.org)

Jonathan O’Callaghan‘ın quantamagazine.org’da 10 Mart 2021’de yayımlanan bir haberinde, gözlenen ve bir süpernovanın yüz katı parlaklıkta olan, mavi görünümlü bir (süpernova-benzeri) patlamanın, bir yıldızı içten-içe yiyen bir Kara Delik oluşumundan kaynaklandığının belirlendiği duyuruldu…!

Astronomlar bu gözlemi, 2018’de, 200 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir gökadada gözlemişler ve bir hayli şaşırmışlardı…

Bu çok daha kısa süren ve çok daha fazla ışık yayan bu patlama normal kabul edilen bir süpernova patlamasından farklı bir durumdu…! ‘AT2018cow’ (kısaca, sığır: cow) olarak adlandırılan ve kaydedilen bu patlama, keşfedildiği dönemde, yakınındaki bir Kara Delik tarafından yutulmakta olan bir yıldızın patlaması veya bir Kara Delik tarafından, içten-dışa doğru yenen bir yıldızın patlaması olarak değerlendirildi… Ancak, bunu doğrulayacak ikinci bir kanıta ihtiyaç vardı…Bu ikinci kanıt 2020’de bulundu…

Astronomlar, 12 Ekim 2020’den itibaren, 3 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir gökada içinde, kısa-ömürlü, çok büyük bir parlamanın meydana geldiğini gözlediler…Bu parlama ‘cow’ parlamasının çok benzeriydi… Bu gök cismine ‘Deve’ (camel) adı verildi…; ‘yok deve’ vurgulaması için…! Astrofizikçi Deanne Coppejans (Northwestern University, Illinois, ABD) böyle söylemiş…

Astrofizikçi Daniel Perley (Liverpoul John Moores University, İngiltere), sadece birkaç gün gözlenebilen bu ışık kaynağından toplanan veriyle, bunun nasıl ortaya çıktığını anlayabildiklerini söylemiş…

Astronomlar, bu araştırmaları kapsamında, geçmişte, “Koala” ve ‘CSS161010‘ olarak kaydedilen kısa-süreli ışıma kaynaklarının da, ‘cow’ benzeri gök cismi-ışımaları olduğunu belirlediler.

Gözlenen bu dört olayda da, gök cisimleri (fast blue optical transient) hızla, mavi renkte parlamakta, birkaç gün içinde de sönmekteydi… Mavi renk sıcaklık sebebiyle oluşmaktaydı…!

Güncel bir kuram olan ‘başarısız-süpernova hipotezi’ne (failed-supernova hypothesis) göre, Güneşin yirmi katı kadar kütleye sahip bir yıldız, yakıtını tükettiği ömrünün sonunda, çekirdeği yıldızın merkezi üzerine çökünce, bir süpernova-patlaması süreci başlar… Merkeze doğru çöken madde yıldızın dışına doğru püskürtülür (patlar)… Geride ise bir Nötron Yıldızı kalır…

Ancak, ‘Camel’ ve ‘Cow’ örneğinde olduğu gibi, bu çekirdek çökelmesinde alışıldık olmayan bir olay gerçekleşir…diyor astrofizikçi Perley…

Yıldızın merkezine doğru olan çökelme olayı bir Nötron Yıldızı yaratmak yerine bir Kara Delik yaratır…! Yıldızın maddesinin büyük bir kısmı bu Kara Delik tarafından yutulur…!

Yıldızın dış katmanlarını yutmaya devam ederken, bu Kara Deliğin dönüş hızı artar, kutup bölgelerinden güçlü iyonize gaz ışımaları yapar… Astronomların gözlediği bu çok güçlü mavi ışıma bu ışımadır…!

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.quantamagazine.org/the-camel-supernova-reveals-the-birth-of-a-black-hole-20210310/