ELaNa 41 neden yörüngeye yerleştirilemedi…? (Why ELeNa 41 launch failed…?)

ELaNa 41’in fırlatılışı. (Kaynak: nasaspaceflight.com)

ELaNa 41 (uçuş) Görevi NASA’nın bir girişimiydi… ASTRA roketiyle taşınan dört uydu, 10 Şubat 2022 tarihindeki fırlatılışta yaşanan aksaklık sebebiyle görev yörüngelerine ulaştırılamadı…

Tyler Gray’ın, nasaspaceflight.com’da 7 Mart 2022’de yayımlanan haberinde, yaşanan bu kazanın (mission failure), elektrik sistemi arızası ve yazılım hatası sebebiyle meydana geldiğinin belirlendiği duyuruldu…

Bu fırlatışta, ASTRA Firmasının taşıyıcı roketinin birinci ve ikinci kademelerinin birbirinden ayrılması aşamasında meydana gelen iki ayrı arıza/hata bu uçuşun başarısız olmasına yol açtı…!

Bu arızaların biri uyduyu fırlatışta koruyan kaportanın (payload fairing) gerektiği gibi ayrılmasını önlerken, meydana gelen ikinci arıza (hata) ise taşıyıcı roketin itki yönlendirme sisteminin (Thrust Vectoring Control-TVC) hatalı olarak çalışmasına yol açarak (rokete takla attırmıştı), bu görevin başarısız olmasına yol açtı…

ELaNa 41 görevi, NASA’nın Venture Class Launch Services (VCLS) programı kapsamında, küçük fırlatıcı roketler (Astra Rocket 3, Rocket Lab Electron) kullanılarak, CubeSat-irisi (küçük) uyduları fırlatma programı…

Bu uçuş, dört adet ‘teknoloji-gösterim uydusu’nu yörüngelerine taşıma (ilk) denemesiydi…; ancak, başarılamadı…!

Yapılan inceleme/araştırma sonunda, uydu kompartmanını saran kaportanın fırlatılmasını/ayrılmasını sağlayacak mekanizmaları açacak elektrik sisteminin farklı sıralamada kumanda etmesi sebebiyle, kaporta beklendiğinden farklı sıralamada ayrılmaya başlayarak, elektrik hattının kesilmesine yol açtı…Bu durum da, bu kaportanın roket gövdesinden tam olarak uzaklaştırılmasını engelledi… Bu arızaya, kablo donanımının yerleştirilmesini gösteren teknik resimde yapılmış bir çizim/gösterim hatasının yol açtığı anlaşıldı…

Bu roketin uçuş öncesinde gerçekleştirilen testinde sistemin yerleştirilmesinde yapılmış olan bu hata görülememişti… Kısaca, ‘kontrol/test tasarımı’ yetersizdi…!

Yine, gerçekleştirilen araştırmada, Üst kademe Roket Motoruna kumanda edecek sistemin yazılımında da bir hatanın mevcut olduğu belirlendi… Mevcut durumda, roket motoruna kumanda edecek TVC sistemi çalışmamaktaydı/kumanda edilememekteydi… Bu durum, ateşlenen roket motorunun roketin ve ona bağlı uydu-yükünün takla atmasına yol açtığı belirlendi…Haliyle, bu uydular planlanan yörüngelerine ulaştırılamadı…

Bu yazılım hatası, tasarım aşamasında, gerçekleşebileceği öngörülemeyen bir yazılım-hatası modunda gerçekleşmişti…

*

Neticede, ASTRA Firması ‘pahalı’ bir ders almış oldu…; Müşterilerini de üzerek…!

Uzay araçlarında yaşanan Donanım ve Yazılım Arızaları/Hataları tasarımcıları/üreticileri ‘utandırmaya’ devam ediyor…

Küçük ihmaller büyük maliyetlere yol açıyor…

Yazılı/Sözlü basında sık sık gündeme gelen ‘Liyakat’ konusu uzay çalışmalarında da kendini gösteriyor…!

Yararlanılan Kaynak:

https://www.nasaspaceflight.com/author/tyler-gray/

%d blogcu bunu beğendi: