‘Dargın’ Kahverengi Cüceler…(mi ?) (‘Resentful’ Brown Dwarfs … or what ?)

Kahverengi-Cüce çifti CWISE J014611.20 050850.0AB’nin WISE (solda) ve DES ile alınmış görüntüleri. Soldaki düşük çözünürlüklü WISE görüntüsünde bu iki gök cismi tek bir cisim olarak görünürken, daha yüksek çözünürlüklü DES görüntüsünde, ışığı büyük oranda kızılötesi ışıma olan bu çift kırmızı olarak gösterildi. (Kaynak: WISE/DES/Softich et al; spacedaily.com)

Spacedaily.com’da 14 Ocak 2022’de yayımlanan bir haberde, Arizona Devlet Üniversitesinden bir astronom grubunun yeni bir Kahverengi Cüce çifti belirlediği duyuruldu… Bu keşfi önemli kılan husus, bu iki gök cisminin birbirinden, bugüne kadar bilinenden çok daha uzakta yer almış olmaları…!

Kahverengi Cüceler, kütlelerinin bilinen yıldızlardan daha küçük olması sebebiyle, yeterince kütleye sahip olmamasına bağlı olarak, çekirdeklerinde (merkezlerinde) nükller reaksiyon başlatamayan ve sürdüremeyen, yine de, kızılötesi ışıma yapabilecek kadar da sıcak olan gök cisimleri…

NASA’nın WISE ( Wide-field Infrared Survey Explorer) araştırması (Backyard Worlds: Planet 9 citizen science project) ile, bugüne kadar birçok Kahverengi Cüce belirlendi… (WISE Veri Tabanı üzerinden, halk-destekli bir Kahverengi Cüce, Düşük Kütleli Yıldız ve Güneşe Yakın Cisimler için bir araştırma programı)…

Adam Schneider (U.S. Naval Observatory, Flagstaff Station and George Mason University) bu gibi ‘ayrık’ gök cisimlerinin, ilk oluşum sürecinde, dış (gravitasyon) etki altında kalarak, birbirinden uzaklaştığını söylemiş…

Keşfedilen bu çift Dünyadan 130 ışık yılı uzaklıkta. Bu iki gök cismi arasındaki mesafe ise 129 AU (Dünya-Güneş mesafesi) kadar…; Plütün’un Güneşten uzaklığının üç katı kadar…!

Yararlanılan Kaynak:

https://www.spacedaily.com/reports/Team_of_astronomers_finds_widest_separation_of_brown_dwarf_pair_to_date_999.html

Perseverance’nin boğazına takıldı…! (Perseverance Rover chokes on Mars pebbles..!)

NASA's Perseverance Rover Chokes on Mars Pebbles While Collecting a Rock Sample
Aracın boğazına takılan taş parçaları (Numune Tübü deliğinin alt kenarında; Tüp çıkarılmış durumda) (Kaynak:  NASA/JPL-Caltech/MSSS; scientificamerican.com)

Mike Wall’ın scientificamerican.com’da 12 Ocak 2022’de yayımlanan bir haberinde, NASA’nın Marstaki gezgini Perseverance’nin ‘boğazına’ numune olarak aldığı taş parçalarının takıldığı duyuruldu…!

Nasa’nın Perseverance aracı, Mars Helikopterinin uçuşlarını izlemek dahil, gerçekleştirdiği diğer birçok araştırma görevinin yanında, Dünyaya daha sonraki bir süreçte getirilmek üzere, Marstan (yüzeyi/kayaları delerek) kaya-tozu numuneleri de toplamakta… Araç, bugüne kadar beş adet Numune Tübü doldurmuştu…

Perseverance, kaya tozu doldurduğu altıncı numune tübünün kapağını kapatmayı başaramadı… Bunun sebebi, tüpün ağzının yakınına düşen taş parçaları… Bu parçalar kapağın yerine oturmasını engelledi…!

Mars yüzeyinde Şubat 2021’den beri görev yapmakta olan Perseverance aracının Mars tozuyla doldurmakta olduğu Numune Tüplerinin en erken 3031’de, NASA/ESA (Avrupa Uzay Ajansı) ortak projesi kapsamında Dünyaya getirilmesi hedeflenmişti…

Haliyle, bu ‘ağızda taş parçası birikmesi’ NASA uzmanlarının hesaba katmadığı bir durum…!

NASA’nın asteroid Bennu’ya gönderdiği aracı OSIRIS-REx’in de, taş/toz numunesi toplama kabı, aşırı dolduğu için, kapağı tam olarak kapatılamamış, asteroid yüzeyinden toplanan numunenin bir bölümü uzaya saçılmıştı…!

Perseverance’nin Ağustos 2021’deki ilk numune toplama denemesi, numune alınacak kayanın beklenenden yumuşak olması ve numune-tozun tüpün içinde birikmemesi sebebiyle, başarısızlıkla sonuçlanmıştı…

Mars, geçmişte, fazla yapışkan yüzey maddesiyle Phoenix aracının numune alma çalışmasını-bir süre-engellerken, sert kayası Curiosity aracının matkap ucunun kaya içinde sıkışmasına sebep olmuştu… Diğer taraftan, fazla gevşek yüzey toprağı, InSight aracının delgisinin ilerlemesini engellemişti…

Perseverance’nin yaşadığı bu son durum yeni bir problem…

Mars, NASA’nın uzmanlarını şaşırtmaya devam ediyor…

Yararlanılan Kaynak:

https://www.scientificamerican.com/article/nasas-perseverance-rover-chokes-on-mars-pebbles-while-collecting-a-rock-sample/

Sriwijaya B735 neden düşmüştü…? (Why Sriwijaya B735 had crashed…?)

Photo of Sriwijaya PK-CLC, Boeing 737-500
Sriwijaya PK-CLC, Boeing 737-500 (Kaynak: : PK-REN / Flickr / License: CC by-sa)

Avherald.com’da ve Aeroinside.com’da 13 Ocak 2021’de yayımlanan haberde, Sriwijaya Havayollarına (Endonezya) ait (SJ-182 Uçuş Numaralı) olan ve 9 Ocak 2021’de, Jakarta’dan havalandıktan sonra, Java Denizine düşen Boeing 737-500 tipi uçağın devam eden Kaza İncelemesi kapsamında bazı yeni bilgiler Endonezya Havacılık Kazaları İnceleme Kurulu (KNKT) tarafından hazırlanan ve 13 Ocak 2022’de yayımlanan ‘Ön Duyuruda’ (First Interim Statement) açıklandı…

Meydana gelen bu kazadan sonra uçağın imalatçısı olan Boeing bazı tip uçağın kullanıcılarına bir Mesaj (Multi Operator Message-MOM-21-0145-01B9 (R2)) yayımlayarak, Flap Pozisyon Gösterge Sistemi (Flap Indicating System) Kablosu hasarlanma olasılığına ve bu durumun uçağın Otomatik-Gazkolu (Auto-Throtte) Sistemine olumsuz etkisine dikkati çekmişti…

Takiben, ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) bir Uçuşaelverişlilik Direktifi (AD-2021-18-14) yayımlayarak, kapsama giren uçaklarda meydana gelebilecek Flap Senkronize Kablosu (metal) hasarının Otomatik-Gazkolu Bilgisayarı (Auto-Throttle Computer) tarafından farkedilemeyebileceğine dikkat çekilmişti…!

FAA, yayımladığı ‘Direktifte’, herne kadar, bu uçakta ‘kablo-kopması’ olayının yaşandığını kesin olarak iddia etmese de, Otomatik-Gazkolu Bilgisayarı ilişkili olarak, meydana gelebilecek asimetrik motor itişinin (Gazkolları farklı pozisyonda) uçağın anormal duruma girmesine sebep olabileceğini vurgulamıştı…

Sonuç olarak,

KNKT’nin yaptığı son açıklamadan, Kokpit Ses Kaydedicisi’ne (CVR) kaydedilen kokpit-içi konuşmaların, parazit bir sinyal sebebiyle, çözümlenemez hale gelmiş olduğu anlaşılıyor…!

Bu durum da, avherald.com’u izleyen ‘Uçuş Emniyeti’ savunucularının, haliyle, tepkisine yol açmış…!

Bu kazanın incelemesi devam ediyor…

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.aeroinside.com/15231/sriwijaya-b735-at-jakarta-on-jan-9th-2021-lost-height-and-impacted-java-sea

CANLI: SpaceX 105 uyduyu yörüngeye götürüyor…! (Live: SpaceX’ 105 satellite launch…!)

SpaceX, bugün, 105 uyduyu yörüngeye taşıyacak… Türkiye’nin ilk cep uydusu Grizu-263A da bu uydular arasında yer alacak…

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğrencilerinden oluşan Uzay Takımının tasarladığı (Türkiye’nin ilk cep uydusu ?) Grizu-263A SpaceX’in Falcon 9 roketiyle uzaya gönderilecek…. Uydunun, yaklaşık 525 kilometre dünya yörüngesinde 4 yıl 8 ay görev yapması planlanıyor.

SpaceX’in bu roketinin bugün, 13 Ocak 2022, Perşembe, TSİ (Türkiye Saati İle) 18:25’te (15:25 GMT) fırlatılması bekleniyor…

(Kaynak: https://www.bloomberght.com/grizu-263a-nedir-2296502)

Atmosfer olayları yayılıyor… (mu ?) (Atmospheric events are widening…?)

Lightning bolts descend from dark clouds in northern Alaska. Lightning tracker Vaisala reported a significant uptick in far-northern Arctic lightning in 2021.

Rachel Ramirez tarafından, editorial.cnn.com’da 5 Ocak 2022’de yayımlanan bir haberde, 2021’de şimşek çakmalarının (lightning bolt) kuzey yarıkürenin kutba yakın bölgesinde arttığının belirlendiği duyuruldu..!

İklim araştırmacıları gelişen bu durumu ‘iklim krizinin’ bir göstergesi olduğunu söylüyor…; atmosferin ısınması küresel hava durumunda da değişikliğe yol açmakta…

Dünya-ölçeğinde oluşan şimşekleri izleyen bir ‘çevre izleme firması’ olan Vaisala’nın yaptığı ölçümlerden, 2021’de, 80 derece kuzey-enlem bölgesinde 7278 şimşek-çakmasının meydana geldiği belirlendi…Bu miktar, daha önceki dokuz yılda bu enlemde meydana gelen şimşek çakmaları toplamının iki katıydı…!

Normal şartlarda, şimşek çakmasının nadiren göründüğü bu bölgede gözlenen bu son durum, iklim krizinin ana bir göstergesi olarak dikkati çekti… Donmuş durumdaki bu bölgede yükselmekte olan sıcaklık şimşekleri de tetiklemekte…

Bilim insanları, şimşeklerin, nispeten ılık ve nemli, kararsız bir atmosferle ilişkili olarak ortaya çıktığını söylüyor… Şimşeklerin genelde tropik bölgelerde ve yaz mevsiminde ortaya çıkması bu yüzden…

Son durumda, şimşek-üreten kuzey-enlemi 65’ten kuzeye doğru kaymış…

Vaisala raporuna göre, ABD’de, şimşek çakmaları 2021’de, 2020’ye kıyasla, 24 milyon adet daha fazla olarak gerçekleşmiş…! Şimşek çakma olayarının yaşandığı dönem de yaz aylarından, yılın soğuk aylarına doğru genişlemekte…; ısınmanın bu ‘soğuk aylara’ doğru genişlemesine paralel olarak…

Vaisala Raporuna göre, 2019’da, Kuzay Kutbuna 50 km kadar mesafede bir şimşek çakması belirlenerek, bu olay, Guiness Rekorlar Kitabına alınmış…!

*

Daha önceleri başka ülkelerde meydana geldiğini bildiğimiz Hortum olayının son yıllarda Ülkemizde de görünmeye başlanması da bu konuyla ilişkili…Bizler Tropikal (Çöl ?) bölgelere gidemesek de, bu bölgelerin iklimi bize doğru yaklaşmakta…gibi görünüyor…

Farkında olmakta fayda var…!

Yararlanılan Kaynak:

Lightning in far northern Arctic increased in 2021 – CNN

Eksantrik gezegen…! (Eccentric exoplanet…!)


Eksantrik gezegen (Temsili). (Kaynak: spacedaily.com)

Bern Üniversitesi liderliğinde, uluslararası bir araştırma grubu, Kızıl Cüce bir yıldızın yörüngesinde, eksantrik bir yörüngede dolanan bir öte gezegen belirlediler…Meksika’daki SAINT-EX Gözlemevi de bu keşfe katkıda bulundu…SAINT-EX Gözlemevi ‘Uzay ve Yaşanabilirlik Merkezi (Center for Space and Habitability-CSH, University of Bern) ve Araştırmada Ulusal Yetenek Merkezi’nin (National Center of Competence in Research-NCCR PlanetS) de dahil olduğu bir konsorsiyum tarafından yönetilmekte… Bu haber, spacedaily.com’da 10 Ocak 2022’de yayımlandı…

Kızıl Cüce yıldızlar, adında da vurgulandığı gibi, Güneşten daha küçük ve daha soğuk yıldızlar… Bu sebeple, bu yıldızların Güneşe-kıyasla daha yakınında dolanacak gezegenlerde suyun sıvı halde mevcut olması mümkün… Sıvı su demek, haliyle, mikrobik de olsa, yaşam olasılığı demek…

Araştırmacılar, bir gezegenin etrafında dolandığı yıldıza yakınlığının belirlenebilmesinde önemli bir rol oynadığını söylüyor… Ne kadar yakın olursa, belirlenebilme olasılığı da o kadar artmakta…

Bu öte-gezegen TOI-2257b yi keşfeden araştırma grubunun lideri olan Dr. Nicole Schanche (National Center of Competence in Research PlanetS), yıldızın uzağında dolanması sebebiyle, belirlenmesi çok zor olabilen küçük gezegenlerin, yıldızın (denk gelip) önünden geçmesi halinde çok daha kolay bir şekilde belirlenebileceğini söylüyor…

Yıldızın ışığında oluşacak ‘gezegen-perdelemesinin’ periyodu bu gök cisminin kütlesinin ve yörüngesinin hesaplanmasını mümkün kılar…; haliyle, önce yıldızın kütlesinin bilinmesi kaydıyla…!

Yıldızın ışığında gözlenecek periyodik ışık-azalması da bu gezegenin çapının belirlenmesini mümkün kılar… Yıldız ışığının değişim periyodu da, haliyle, gezegenin yörüngesinde dolanım periyodunu…

Gezegenin gravitasyon kuvveti sebebiyle yıldızda ölçülecek ‘bel sallama hareketi’ (wobbling; radial movement) de, gezegenin yoğunluğunun hesaplanmasında kullanılan bir bilgi olur…

Araştırmacıların bu gezegenin dolanma periyodunu belirlemelerinin biraz yorucu ve zaman gerektiren bir süreç olması, bu gök cisminin yörüngesinin, beklendiği gibi, bir çember değil, ileri seviyede basık bir elips (eccentric) olmasından…!

Yörüngenin bu şekilde olması, araştırmacıların ‘bu gök cisminin ‘sıvı su barındırabilir’ (habitable) olması hususundaki ümidini ortadan kaldırmış…! Çünkü, bu gök cisminin yörüngede dolanırken erişeceği (olası) yüzey sıcaklığı (-) 80 C ile (+) 100 C arasında olarak hesaplandı…

Keşfedilen bu ‘Neptün-küçüğü’ gezegen de, James Webb Uzay Teleskobuna, gelecekteki gözlemleri için, eklenmiş/yüklenmiş bir görev olarak kaydedilmiş durumda…

Yararlanılan Kaynak:

https://www.spacedaily.com/reports/Eccentric_exoplanet_discovered_999.html

NASA’nın JWST Basın Toplantısı…yarın…! (NASA’ JWST news coverage …tomorrow…!)

NASA, 8 Ocak 2022 Cumartesi günü, James Webb Uzay Teleskobunun son durumu hakkında bir Basın Toplantısı düzenleyecek…

Türkiye saatiyle 21:30’da başlayacak bu toplantıda, JWST’nin son durumu hakkında detaylı açıklamalar yapılacak… (NASA, aynı gün saat 14:00’da başlayacak bir Podcast Yayımı da gerçekleştirecek…)

Bu her iki yayım NASA TV’den (You Tube’dan, NASA WEB Sitesinden) canlı olarak yayımlanacak…

JWST, uzaya gönderilmesinden sonra, Dünyadan yaklaşık bir milyon kilometre kadar uzaklaştı… Bu süre içinde, önce, Isı kalkanlarını açtı…; takiben de, (Kanatlar hariç) Ana ve İkincil Ayna Yapısını açtı…

Teleskobun katlanabilen iki (Ana Ayna) kanatlarından biri bugün, ikincisi de Cumartesi günü açılarak, böylece Ana Aynanın açılması tamamlanmış olacak…

Diğer ayrıntılar Podcast ve Brifingde açıklanacak…

Yararlanılan Kaynak:

https://www.spacedaily.com/reports/NASA_to_host_coverage_for_Webb_Telescopes_final_unfolding_999.html