Nobel Fizik ödülünü kazananlar açıklandı…! (Nobel Prize in Physics goes to… Study of Humanity’s Role in Changing Climate…!)

Syukuro Manabe (Princeton University), Klaus Hasselmann (Max Planck Institute for Meteorology in Hamburg, Germany) ve Giorgio Parisi Sapienza University of Rome) 2021 Nobel fizik ödülünü kazananlar…) (Kaynak: Jonathan Nackstrand/Agence France-Presse — Getty Images; NY Times)

Bu yıl, Nobel Fizik Ödülü, Dünya’daki iklim değişikliğinin bilimsel temellerini ve bu değişime insan etkisini açıklayan üç iklim-bilimi insanına verildi…Umarız, ‘Ekonomi Ödülü’ de ‘enflasyon’un bilimsel temellerini açıklayanlara verilir…!

Cade MetzMarc Santora ve Cora Engelbrecht‘in, NY Times’te 5 Ekim 2021’de yayımlanan haberinde, bu ödülün verildiği üç bilim insanının, kaos-gibi görünen iklim sistemlerinin ve bunların uzun-dönemli davranışlarının anlaşılmasına katkıda bulundukları söylendi…

Dr. manabe, 1967’de, geliştirdiği bir bilgisayar modeliyle, başlıca sera gazı (greenhouse gas) olan karbon dioksid ile atmosferdeki ışınmanın ilişkisini ortaya koymuştu…

Bu model, diğer bilim insanlarının çok daha gelişmiş modeller ortaya koymalarına yol açtı… Manabe’nin daha sonra geliştirdiği modellerle, Greenland Buz Katmanında artarak yaşanan erimenin Kuzey Atlantikteki okyanus akıntılarını nasıl etkileyeceğini ortaya koydu…; insan-etkisiyle iklim değişikliklerinin ve bunun dinamik mekanizmasının anlaşılmasına katkıda bulundu…

Dr. Manabe’nin temel çalışmasından on yıl kadar sonra, Dr. Hasselmann, geliştirdiği modelle, kısa dönemli iklim değişimini okyanus akıntıları ve atmosfer olayları gibi, uzun dönemli iklim olaylarıyla birleştirdi… Bu çalışma, kuraklık, ‘ısı dalgaları’ ve yağmur-fırtınaları (rainstorm) gibi diğer araştırmalara temel sağladı…

Dr. Parisi ise, atom gruplarından tüm gezegenin atmosferine kadar, düzensizlik ve fizik-sistemlerindeki dalgalanmalar arasındaki ilişkiyi (interplay), tesadüfi-görünen olaylardan nasıl ‘kollektif’ bir davranışa dönüştürülebileceğini (nasıl anlamlı sonuçlar çıkarılabileceğini) ortaya koydu… Bilim insanları, Dr.Parisi’nin gerçekleştirdiği çalışma sonuçlarının, iklim araştırmalarının ötesinde, matematik, biyoloji ve bilgi-işleme bilimi gibi (lazerler, öğretilebilen makinalar), birçok birçok araştırmaya da hizmet edeceğini söylüyor…!

Burada ilginç olan bir husus, Nobel Komitesi temsilcisi, bu ödül-kazanma haberini Dr. Manabe’ye ilettiğinde, ödülün tamamını mı, yoksa, bir parçasını mı kazandığını söylememiş…; en azından, bu yazının kaynağı böyle söylemiş…!

Bize göre, ‘Yiğitler yoğurdu yedirirken, biraz daha dikkatli olmalı’…!

Yararlanılan Kaynak:

Havacılık ve Uzay Tıbbı Kongresi…! (Aviation and Space Physiology Conference/Assembly…!)

Önümüzdeki günlerde Havacılık ve Uzay Tıbbı konusunda bir kongre yapılacak… Bu konuda basında yer alan bir haber özeti aşağıda:

‘Bu yılbaşında kurulan Havacılık ve Uzay Tıbbı Platformu ilk kongresini gerçekleştirecek. Sektörde havacılık tıbbı ile iştigal eden veya bu konularda destek gereksinimi olan tüm havacılık kuruluşlarını bünyesine almayı hedefleyen Havacılık ve Uzay Tıbbı Platformu’nun (HUTP) ilk kongresi,  14-17 Ekim 2021 tarihleri arasında Antalya’da Concorde De Luxe Resort Otel’de yapılacak.

Kongrede Havacılık ve Uzay Tıbbı Platformu çatısı altında havayolu şirketleri, pilotlar, kabin memurları, hava trafik kontrolörleri, sıcak hava balon işletmeleri, uçuş tabipleri, drone, İHA operatörleri vb. kuruluşları ve çalışanları buluşarak sorunların tespiti ve çözümleri konusunda değerlendirme yapacak.Kongre Başkanlığını Prof. Dr. Plt. Hasan Fehmi Töre, Kongre Bilimsel Kurul Başkanlığını Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç, Kongre Sekreterliğini ise Dr. Öğretim Üyesi Sinan Aytaç Polat yapacak.’

*

‘Kongre’ adı verilen ve üç gün süreceği anlaşılan bu toplantıda hangi konular ele alınacak ve hangi derinlikte tartışılacak…, (şimdilik) bilemiyoruz…

Bu toplantı, umarız, ‘kendinin/Kurumunun reklamını yapma gayretlerine ve ‘hamasi nutuklara’ heba edilmez.; bu toplantıda-biraz-‘suya/sabuna’ dokunulur…!

Gündeme teklifte bulunmak için zaman geç olsa da, biz yine de, önerimizi yapalım; gündemde belki-bir şeklide-yer alması sağlanabilir…:

*Önereceğimiz ilk konu: ‘Uçak kaza inceleme safha ve sonuç bilgilerinin’ Kamuoyuyla paylaşılabilmesi için gerekli yasal ve eğitim düzenlemelerinin (ders programları bağlamında) yapılması. (Yasal düzenlemenin yanında, bu konunun önemini kavrayacak neslin de yetiştirilmesi…)

*Bir başka konu: Kokpit İçi İletişimin geliştirilme ihtiyacı… Özellikle Yardımcı Pilotlar (First Officer) neden-göz göre göre-ölüme gitmekte…Neden, Kaptan’a gerekli müdahaleyi zamanında ve etkili bir şekilde yapamamakta…?

Umarız, bu önerilerden haberdar olunur ve dikkate alınır…

Kaynak:

http://www.airkule.com/haber/HAVACILIK-VE-UZAY-TIBBI-KONGRESI/37952

Bernardinelli-Bernstein…: çok büyük…ve, çok uzak…! (Bernardinelli-Bernstein…: too big…and, too far away…!)

AN illustration of the massive comet Bernardinelli-Bernstein

Kuyruklu Yıldız ‘B-B’ (Temsili resim) (Kaynak: NOIRLab/NSF/AURA/J. da Silva; space.com)

Brandon Specktor’ün space.com’da önceki hafta yayımlanan haberinde, çok çok büyük bir kuyruklu yıldızın yaklaşmakta olduğu duyuruldu…!

Hemen sevinmeyin,…bu gök cismi ancak 2031’de Güneşe en yakın konuma gelecek… Bu konum da, Dünyaya oldukça uzak bir konum olarak gerçekleşecek…; kısaca ve maalesef, amatör gözlemciler için gökyüzü şenlenemeyecek…!

Adı olan Bernardinelli-Bernstein’den (B-B) de anlaşılacağı gibi, iki kişi tarafından keşfedilen bu kuyruklu yıldızın, bugüne kadar belirlenenlerin en büyüğü olabileceği söyleniyor…; boyu 100 km kadar… 1997 yılında gözlenen kuyruklu yıldız Hale-Bob’ın boyu 60-80 kilometre kadardı…

Astronomlar, gerçekleştirdikleri son gözlem ve hesaplamayla, B-B’nin Dünyaya en yakın konuma gelebilmesi için, daha on yıl kadar bir süre gerektiğini hesapladılar…

Bu haberin iyi tarafı, bu gök cismi ile buluşmak için bir araç gönderilmesi hedeflenirse, bu aracın tasarımı ve yolculuğu için yeterli zaman mevcut olabilir…!

C/2014 UN271 olarak kaydedilen B-B, büyüklüğü sebebiyle, Haziran 2021’de keşfedildiğinde, bir ‘Cüce Gezegen’ olabileceği düşünülmüştü… Ancak, hızlı yörünge hareketi ve etrafındaki gaz bulutu (Halo), onun Güneşin etrafında bir çember yörüngede dolanan gök cisimlerinden farklı olduğunu gösterdi…

Astronomlar, Dünyadan 29 AU (Dünya-Güneş mesafesi) kadar uzakta olan bu gök cisminin, 2031’de, Güneşin etrafından, Satürnün yörüngesinden daha yakın (11 AU-) olmayacak şekilde, dolaşacağını hesapladı… Şüphesiz, zaman ilerledikçe bu zaman ve mesafe tahminlerinde küçük değişim olabilir…

Bu gök cismi, bu büyüklüğü ve uzaklığıyla, maalesef, Dünyadan çıplak gözle gözlenemeyecek…

Astronomlar, bu gök cisminin son ziyaretinin bundan 3.5 milyon yıl önce gerçekleştiğin söylüyor… O gelişinde Güneşe sadece 18 AU kadar yaklaşabilmişti…

Bu gök cismi 40,000 AU kadar uzaklaştıktan sonra, şimdi geri gelmekte…

Dünyadan çıplak gözle ve heyecan verici bir şekilde gözlenebilmesi mümkün olmakla birlikte, bunun için, 30 milyon yıl kadar bir süre geçmesi gerekecek… (Enflasyonun düşmesi için gerekenden daha uzun bir zaman…!)

Beklemek isteyenlerin bilgisine…!

Yararlanılan Kaynak:

https://www.space.com/bernardinelli-bernstein-comet-close-approach-2031

Havacılık…ciddi bir iştir…! (Aviation… is a serious busines…!)

Uçağın ‘şeklini değiştirmek için’ daha emniyetli yollar bulunabilir…!

ABD’de birkaç gün önce meydana gelen bu kaza, gerçekte, ‘yaratılmış bir kaza’…; ‘kendi kazanı kendin yap’…misali…!

‘Gayrı ciddi’ bir Pilot, ‘gayrı ciddi’ bir kalkış planlamasıyla…; ortada hiç de zorlayıcı bir sebep yokken, bir caddeden havalanmaya kalkıyor…; ‘FINNYS’te Taco’sunu yedikten sonra…! (Halbuki, bu uçağı bir çekici araçla, bölgeden uzaklaştırmak mümkündü…)

Gerçekte, caddenin kalkışa uygun bölümü mesafe ve engeller açısından bu kalkış için yetersiz… Buna bir de, uçağın tekerleklerinin, istenmeden, yeşil sahaya kayarak enerji/hızlanma kaybetmesi de eklenince, Pilot uçağını ancak-havalanabileceği bir hıza ulaştırabiliyor…

Ancak, bu yüksekliğini koruyamayan uçak bir elektrik direğine çarparak, ‘şeklini değiştirmiş bir halde’ yere iniyor…!

Neyse ki, gerek Pilot ve gerekse araç trafiğini durduran polisler yaralanmıyor…

*

Havacılık bu kadar ‘sulandırılınca’, elbette kazalar olacak…!

2021: Uçak Kazaları bol bir yıl…! (2021: Plenty of Airplane crash…!)

2021, maalesef, uçak kazaları bol bir yıl olarak devam etmekte…; meydana gelen kazaların çoğu küçük uçak kazası olsa da…!

Son bir kaza (San Donato) Milan’da (İtalya) meydana geldi…; hani, dilimize ‘…Milan gibi (futbol) takım’ olarak geçen söylemdeki Milan’da…!

The Sun’da dün yayımlanan bir haberde, PC-12 tipi bir uçağın, kalkıştan nispeten kısa bir süre sonra düşerek bir binaya çarptığı duyuruldu… Meydana gelen bu kazada, uçakta bulunan sekiz kişi hayatını kaybetti…! Bu kazayı daha da öne çıkaran bir husus, oldukça varlıklı bir iş adamının bu kazada ailesiyle birlikte hayatını kaybetmiş olması…Bu kazada, bir başka iş adamı-ailesi de, bir yaşındaki bir çocukla birlikte hayatını kaybetti… Bu kaza, en azından bu yönüyle, bir süre gündemde kalacaktır…

Smoke rising in the moments after the crash
Uçağın çarptığı, inşa halindeki bina. (Kaynak: EPA)

Görgü şahidi ifadesinden, uçağın kontrolu kaybedilmiş bir şekilde düştüğü anlaşılıyor. Uçakta motor arızası yaşanmış olabilir…; takiben de stol…!

(Kazaya yol açan uçuşun simülasyonu.)

Linate hava Alanından öğlen saatlerinde havalanan uçak onbir dakika kadar sonra düştü…

Uçakta mevcut olan Uçuş Veri Kaydedicisi enkazdan bulunarak incelemeye alındı… Umarız, elde edilecek bilgiler, fazla gecikmeden, Kamuoyuyla paylaşılır…

*

7 Mart 2021’de, Fransa’da meydana gelen bir helikopter kazasında, tanınmış bir Fransız iş adamı da hayatını kaybetmişti…

Ancak, aradan geçen aylara rağmen, bu kazanın neden meydana geldiği hususunda Kamuoyuyla bir bilgi paylaşılmadı…!

Bu husus dikkate alındığında, Fransa Yönetiminin, ‘uçak/hava aracı kazalarının önlenmesine katkı hususunda’ sanıldığı kadar duyarlı olmadığını söylemek mümkün…!

Biraz, ‘Ele verir talkımı…’ durumu…!

Yararlanılan kaynak:

https://www.thesun.co.uk/news/16315541/plane-crashes-milan-bursting-flames-family-wiped-out/