Mavi şimşek…olur… mu? (Blue Jet lightning…real ?)

blue jet illustration
Uluslararası Uzay istasyonundan gözlenen Mavi Şimşek…(Temsili)
(Kaynak: DTU SPACE, DANIEL SCHMELLING/MOUNT VISUAL)

Maria Temming, 21 Ocak 2021’de yayımlanan bir haberinde, bir ‘Mavi Şimşek’in gözlendiğini duyurmuştu…!

Mavi Jet’ler, yağmur/fırtına bulutlarından (thunderclouds) stratosfere doğru, bir saniye-kadar kısa bir sürede 50 kilometre kadar yükselen/çakan elektromanyetik-kaynaklı ışımalar…

Araştırmacılar,yaygın-olarak bilinen şimşeğin, atmosferin alt katmanındaki (troposfer) gazları tetikleyerek, beyaz bir ışımaya sebep olurken, Mavi Jetlerin (Şimşeğin) stratosferdeki Nitrojeni tetikleyerek, mavi-renkte bir ışımaya sebep olduğunu söylüyor…

Mavi Jetler yerden ve uçaklardan yıllardır gözlenmekte…Ancak, bu gözlemler yeretince yukarılardan yapılamadığından, kaynağı bilinmemekteydi…

Uluslararası Uzay istasyonundaki (ISS) ekipmanla gerçekleştirilen gözlemlerden, bu Mavi-Fışkırmanın bir yağmur/fırtına bulutundan yukarıya doğru gerçekleştiği belirlendi…

Fizikçi Peter Pasko (Penn State University, ABD), ‘sprites’ ve ‘elves’ gibi, atmosferde gerçeleşen şimşek-benzeri, radyo dalgalarını/yayımını etkileyebilen, olayların sebebinin bilinmesinin iletişim teknolojileri üzerine etkileri açısından önemli olduğunu söylemiş…

ISS üzerindeki kameralar, Şubat 2019’da, Pasifik Okyanusu üzerinde, yerden 16 kilometre yukarıda ortaya çıkan, on mikrosaniye kadar süren ve 52 km kadar yukarıya tırmanan bir ‘mavi ışımayı’ belirlemişti…

Neubert, bu mavi jetin, fırtına-bulutu içinde gerçekleşen kısa-mesafeli elektrik deşarjından kaynaklanmış olabileceğini ileri sürdü… Şimşekler (lightning bolts) genelde, bulutun farklı elektrik yüklü iki bölgesi arasında veya bulutla yer arasında gerçekleşir… Ancak, bir bulutun içinde meydana gelen türbülansın yol açtığı karışım, zıt elektrik yüklü bulut parçalarını, birbirinin bir kilometre kadar yakınına getirebilir… Bu durum çok güçlü bir elektrik akımına sebep olabilir… Bu gibi örnekler daha önce, yerdeki antenlerle belirlendi…

Yararlanılan Kaynaklar:

‘Beceri’nin ayakları sonunda yere değdi…! (Ingenuity steps on the Mars, finally…!)

Yazının başlığı karışık görünse de, video görüntüsü durumu açıklıyor… NASA’nın Mars Helikopteri, (Ingenuity) sonunda, ayaklarını Mars yüzeyine değdirdi…!

Bu, helikopterin 11 Nisan 2021’e planlı ilk uçuşu için son adımdı…

Umarız, bu aracın başarıyla uçabildiğini de görürüz…

SN 11 de patladı…! (SN 11 explodes, too…!)

SpaceX, uzay meraklılarını, biraz, yordu…!

Bugün gerçekleştirilen Spaceship SN 11 prototipinin test uçuşu da başarısızlıkla, bir patlamayla, sonlandı…

Uçuş esnasında, motor-ilişkili bir arızanın bu patlamaya sebep olduğu sanılıyor…

Göründüğü kadarıyla Elon Musk, herhalde, kolay kazandığı parasını, biraz fazla kolay harcıyor…; uzay meraklılarının güvenini de sarsarak…!

(Günün seçimi)

‘Uçabilen’…mi, ‘uçabilecek’…mi ?(A New Era In Commercial Flight…!)

Aerion AS3TM (Temsili)

‘Saatte 5 bin kilometre hızla uçabilen yolcu uçağı açıklandı…’ !

29 Mart 2021’de yayımlanan haber böyle…

Yani, ses hızının birkaç katı bir hızla ‘uçabilen’miş…; ‘uçabildiği’ ispatlanmış… Haberden bu anlam çıkıyor…!

*

Peki, gerçek ne…?

Florida’da (ABD) bulunan bir havacılık firması olan ‘Aerion’, ses hızından daha büyük hızlarda uçabilecek (uçan..değil…!) bir uçak tasarımına soyunmuş… Menzili 7,000 mil (13,600 km kadar) Elli kişi kadar yolcu taşıyabilecek bu uçağın ses hızının dört katından (Mach 4+) daha büyük bir (süpersonik) hızla uçabilmesi öngörülmüş…; hedeflenmiş…

AS3TM olarak adlandırılan bu uçaktan ‘2027’yılından itibaren 300 adet olarak satışa sunulacağı’ bilgisi de bu haberde yer almış… Aynı haberde, bu uçağın ‘faaliyete geçmesi’ durumunda, 9 saqat süren yolculukların ) mesela, Los Angeles-Tokyo uçuşunun) 2.5 saate ‘düşeceği’ de belirtilmiş…

Peki, gerçek ne…?

Bu uçak, henüz, (muhtemelen) ‘konsept tasarımı’ aşamasında… Ortaya çıkmış değil…!

Haberde, bu uçağın, halen geliştirilmekte olan, ‘Süpersonik iş jeti’ AS2 tasarımı üzerine geliştirilmekte olduğu söyleniyor…(Kısaca, ‘inşaata başlamadan önce, potansiyel Müşteriden talep toplama safhasında…)

Aerion firması, Mak (Mach) 3-5 hız bölgesinde uçuş için NASA’nın Langley Araştırma Merkeziyle de işbirliği yapmaktaymış… (Anlaşılan, henüz, işin ‘teorisi’ öğrenilmekte; laboratuvar araştırmaları sürdürülmekte…!)

Firma yetkilisi, AS2 İş Jetinin üretimine 2023’te başlanmasının hedeflendiğini de söylemiş… Bu şu anlama gelmekte; bu iş Jetinin satışa sunulabilmesi en erken 2025-2026’da mümkün olabilir…; daha erken değil…! AS3TM’nin üretimine ise 2027’de başlanmasının hedeflendiği söylenmişti… AS2’nin 1.5 Mak’tan daha düşük bir hızla uçabileceği anlaşılıyor… AS3TM’nin ‘Mak 4+’ dhedefi dikkate alındığında, bu uçağın FAA Sertifikasyonun iki yıldan çok daha uzun sürmesi olasıdır. Bu olasılık dikkate alındığında, bu uçağın Seri Üretimine 2027’de başlanabilmesi-biraz fazla iyimser-bir hedef olarak göründü… kaldı ki, 300 adet uçağın hangi periyodda üretileceği yayımlanan haberlerden anlaşılamıyor…!

*

Bu haber neden ilgimizi çekti…?

Öncelikle, İç Basınımızda kullanılan ‘habercilik-dilinde’ki kalite sorunu…; ‘henüz olmamış bir şeyi-sanki olmuş-gibi ifade etmek…; gazeteciliği, sadece, ‘söylenenin tekrarı’ sanmak…; bununla yetinmek…!

Sonra da, ‘fikri-takip’ yapılmaması…!

Çok eski olmayan bir tarihte ‘Milli Yolcu Uçağı yapmaya soyunmuştuk: TRJ 328… Bu projeye ne oldu, hatırlayan…; daha da iyisi, merak eden var mı…?

Diyebilirsiniz…, ABD firması sözünü tutar…, açıkladığı projesini gerçekleştirir…

Belki doğru, belki değil…! Yine de, merak edenlere, Virgin Galactic’in Uzay-Taksisi ‘Spaceship 2’ projesinin akıbetini araştırmasını öneririz… Hedefleri…tarihler…neydi…? Orada da, işler o kadar kolay yürümüyor…!

*

(Bir tarihte,) İbo’nun da ‘balonları’ vardı…!

Yararlanılan Kaynaklar:

https://newsroom.aviator.aero/beyond-supersonic-introducing-a-new-era-in-commercial-flight/

https://www.webtekno.com/trjet-projesi-yerli-ucak-h77434.html

(Günün seçimi)

Mars Helikopterinin ilk uçuşu yakında…! (Ingeniuty’ first flight soon…!)

Mars Helikopteri Ingeniuty’nin ilk uçuşu yakında…Nisan’ın ikinci haftasının başında uçabilir…

NASA uzmanları bu helikopterin Mars Gezgini Perseverance’den iniş sürecini oldukça hassas bir şekilde yürütmekte… Aracın ayaklarını Mars yüzeyine basabilmesi için sadece bir ‘tık/komut’ gerekmekte…!

Bu aracın yere bastırılmasından sonra, Perseverance iniş noktasından biraz uzaklaşacak ve helikopterin rahatça havalanabilmesi için hareket sahası açacak… Haliyle, bu süreç de görüntülenecek…

Daha sonra sıra ilk uçuşa gelecek…!

Yeni tür bir Uzay Patlaması Kara Delik doğumunun işareti olabilir…mi ? (Can a new kind of Space Explosion reveal the birth of a Black Hole …?)

An illustration of a bright blue flash in space.

Mavi Süpernova AT2018cow (Kaynak: SAKKMESTERKE / Science Source ; quantamagazine.org)

Jonathan O’Callaghan‘ın quantamagazine.org’da 10 Mart 2021’de yayımlanan bir haberinde, gözlenen ve bir süpernovanın yüz katı parlaklıkta olan, mavi görünümlü bir (süpernova-benzeri) patlamanın, bir yıldızı içten-içe yiyen bir Kara Delik oluşumundan kaynaklandığının belirlendiği duyuruldu…!

Astronomlar bu gözlemi, 2018’de, 200 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir gökadada gözlemişler ve bir hayli şaşırmışlardı…

Bu çok daha kısa süren ve çok daha fazla ışık yayan bu patlama normal kabul edilen bir süpernova patlamasından farklı bir durumdu…! ‘AT2018cow’ (kısaca, sığır: cow) olarak adlandırılan ve kaydedilen bu patlama, keşfedildiği dönemde, yakınındaki bir Kara Delik tarafından yutulmakta olan bir yıldızın patlaması veya bir Kara Delik tarafından, içten-dışa doğru yenen bir yıldızın patlaması olarak değerlendirildi… Ancak, bunu doğrulayacak ikinci bir kanıta ihtiyaç vardı…Bu ikinci kanıt 2020’de bulundu…

Astronomlar, 12 Ekim 2020’den itibaren, 3 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir gökada içinde, kısa-ömürlü, çok büyük bir parlamanın meydana geldiğini gözlediler…Bu parlama ‘cow’ parlamasının çok benzeriydi… Bu gök cismine ‘Deve’ (camel) adı verildi…; ‘yok deve’ vurgulaması için…! Astrofizikçi Deanne Coppejans (Northwestern University, Illinois, ABD) böyle söylemiş…

Astrofizikçi Daniel Perley (Liverpoul John Moores University, İngiltere), sadece birkaç gün gözlenebilen bu ışık kaynağından toplanan veriyle, bunun nasıl ortaya çıktığını anlayabildiklerini söylemiş…

Astronomlar, bu araştırmaları kapsamında, geçmişte, “Koala” ve ‘CSS161010‘ olarak kaydedilen kısa-süreli ışıma kaynaklarının da, ‘cow’ benzeri gök cismi-ışımaları olduğunu belirlediler.

Gözlenen bu dört olayda da, gök cisimleri (fast blue optical transient) hızla, mavi renkte parlamakta, birkaç gün içinde de sönmekteydi… Mavi renk sıcaklık sebebiyle oluşmaktaydı…!

Güncel bir kuram olan ‘başarısız-süpernova hipotezi’ne (failed-supernova hypothesis) göre, Güneşin yirmi katı kadar kütleye sahip bir yıldız, yakıtını tükettiği ömrünün sonunda, çekirdeği yıldızın merkezi üzerine çökünce, bir süpernova-patlaması süreci başlar… Merkeze doğru çöken madde yıldızın dışına doğru püskürtülür (patlar)… Geride ise bir Nötron Yıldızı kalır…

Ancak, ‘Camel’ ve ‘Cow’ örneğinde olduğu gibi, bu çekirdek çökelmesinde alışıldık olmayan bir olay gerçekleşir…diyor astrofizikçi Perley…

Yıldızın merkezine doğru olan çökelme olayı bir Nötron Yıldızı yaratmak yerine bir Kara Delik yaratır…! Yıldızın maddesinin büyük bir kısmı bu Kara Delik tarafından yutulur…!

Yıldızın dış katmanlarını yutmaya devam ederken, bu Kara Deliğin dönüş hızı artar, kutup bölgelerinden güçlü iyonize gaz ışımaları yapar… Astronomların gözlediği bu çok güçlü mavi ışıma bu ışımadır…!

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.quantamagazine.org/the-camel-supernova-reveals-the-birth-of-a-black-hole-20210310/

Kendi kendini vurdu…(mu?) (Shot itself…?)

F-35B (Harrier’ler gibi, Pistten dikine havalanabilen bir tip.)

Haber, Dış ve İç Basında bu hafta yer aldı…

Joseph Trevithick’in thedrive.com’da yayımlanan haberinde de beyan edildiği gibi, ABD Deniz Kuvvetlerine (Marine Corps) ait bir F-35B uçuşta ‘kendi kendini’ vurdu…!

Bir (muharip) uçağın kendi kendini vurmasından bahsedilince, doğal olarak, fırlattığı bir güdümlü füzenin-bir şekilde-geri dönüp, fırlatıldığı uçağı vurması senaryosu akla gelir… (Çizgi filmlarinde sıkça gördüğümüz bir sahne…!)

Gerçekte olan neydi…?

Muharip (tip) uçaklarda, yaygın olarak, Makinalı Top da mevcuttur; genelde 25 mm çapında mermi atan…

Bu silah, zaman zaman arıza yapar ve ateşleme sürecinde mermi kovanı infilak edebilir, ya da, ateşlenen mermi çekirdeği namluda sıkışarak, namlunun parçalanmasına sebep olabilir, ya da, mermi çekirdeği içindeki patlayıcı madde-bir sebepten-erken ateşlenebilir…

Haliyle, bir patlama/parçalanma ‘şarapnel’ saçılımına yol açar… Saçılan makinalı top ve /veya mermi parçalarının bir kısmı da uçağın ana yapısına isabet edebilir…

*

‘Uçak kendi kendini vurdu’ söyleminin özü bu…!

Peki, bu söylem/ifade şekli doğru mu…?

Hemen cevaplayalım : Hayır…!

Peki, ‘Saygıdeğer’ Basın Mensupları bunu neden böyle söyler…?

Kısa cevap: ‘Korona-Virüs etkisi’ sebebiyle…!

Daha uzun cevap: Sizler, neredeyse her haberin başına ‘ŞOK’ kelimesi eklenirken, neredeyse her kaza haberinin içine ‘FELAKET’ sözcüğü-bir şekilde- sokuşturulurken, sabah saatlerinde gerçekleşmiş bir olayın haberi akşam saatinde, ‘SON DAKİKA’ denerek verilirken, hiç nedenini sordunuz mu…?

*

Yaşanan bu kazada Pilot yaralanmamış, ki, Makinalı Top’a (nispeten) yakınlığı sebebiyle yaralanabilirdi… Pilot uçağını piste indirmeyi başarmış…

Yaşanan bu kaza ABD Deniz (Marine) Kuvvetlerinde ‘A’ sınıfı olarak değerlendirilmiş, (ölümlü ve/veya) hasar onarım maliyeti 2.5 milyon doları aşacak olan kazaların dahil edildiği grup…

F-35B tipi uçaklar GAU-22/A (Gatling) tipi otomatik makinalı topu (mermi çapının büyüklüğü sebebiyle, bunlara makinalı tüfek denilmemekte…) gövde altındaki (harici) bir Pod (GPU-9/A) içinde taşır…

2018’de Belçika’da meydana gelen bir yer kazasında, bakım esnasında, bir F-16’nın istenmeden ateşlenen makinalı topu (bakım personeli !) karşısında park etmiş olan iki uçağın ağır şekilde hasarlanmasına yol açmıştı…!

Bu F-35B haberinin detayını merak edenler aşağıdaki kaynağa başvurabilir…

Yararlanılan Kaynak:

https://www.thedrive.com/the-war-zone/39920/a-marine-f-35b-fighter-jet-accidentally-shot-itself-with-its-own-gun-pod