İniş Takımı neden düşer..? (Why does a Landing Gear fall down…?)

Wgme.com’da 23 Temmuz 2021’de yayımlanan bir haberde, (ABD’de) Piper Navajo tipi bir küçük uçağın Ana İniş Takımı dikmesi ve tekerleklerinden birinin Gorham Country Club Golf Sahasına düştüğü duyuruldu…! Bu parçalar düştüğünde Golf Sahasının bu bölgesinde kimse bulunmuyordu…

Pilot bu uçağı kalkış yaptığı meydana emniyetli bir şekilde indirmeyi başardı…

Piper Warrior tipi bir başka uçak da, 19 Ağustos 2018’de, uçuşta İniş Takımı kopması/düşmesi sebebiyle, Danbury Municipal Airport’a (ABD) acil iniş yapmıştı…

İniş Takımları neden düşer…?

Birkaç sebebi olabilir…: Bunlardan ilk akla geleni ‘Tasarım Hatası’… İniş takımı tasarımının yeterince emniyetli olarak yapılmaması… Bir diğeri ‘Kontrol Eksikliği’…; İniş Takımlarının zamanında ve yeterli kalite ile periyodik olarak kontrol edilmemesi… Bir başkası, uçağı kullanan Pilotun gerçekleştireceği ‘Sert İnişleri’ beyan etmemesi/önemsememesi…

Bu sebepler artırılabilir…

Her zaman söylediğimiz gibi, genelde, hepsi…: ‘İnsan Hatası’…!

Bu iki kazada da can kaybının yaşanmamış olması bir şans/tesadüf… Bir sonrakinin de böyle sonuçlanacağının bir garantisi yok…!

Yararlanılan Kaynak:

https://wgme.com/news/local/golfers-shocked-after-landing-gear-lands-in-fairway-at-gorham-country-club

Hubble hayata tekrar döndürüldü…! (Hubble returns to life , again…!)

Etkileşen gökadalar ARP-MADORE2115-273 ‘nin ve üç-kollu (nadir) spiral gökada ARP-MADORE0002-503’nin Hubble ile alınan yeni görüntüsü. (Kaynak: spacedaily.com)

Yakın zamanda bir bilgisayar arızası yaşayan ve kendisinden endişe duyulan Hubble, NASA uzmanlrının uzaktan başarılı müdahalesiyle tekrar hayata döndürüldü…Hubble (HST) bir aydan beri gözlem yapamamaktaydı…

NASA Başkanı (Administrator) Bill Nelson, Hubble’nin 32. hizmet yılına başlaması dolayısıyla bir kutlama mesajı yayımlamış… Hubble’nin, yaşanan bir çok aksaklığa rağmen, bu kadar uzun bir süredir görevini sürdürebilmesi gerçekten bir kutlamayı hakediyor…!

Hubble ile bilimsel araştırmalar Seattle’deki Washington Üniversitesi tarafından sürdürülmekte…(Bizler ise, ‘tartışmalı Rektör atamaları’ ile Üniversitelerimizin yıllarını heba etmekteyiz…!)

HST’nin üzerindeki gözlem araçlarını koordine eden bir bilgisayar, 13 Haziran 2021’de çalışmasını durdurmuştu…Bu gibi ‘uzun ömürlü’ uzay araçlarında (ve diğerlerinde) arıza müdahalesi eski uzmanların bilgisine ve tasarım belgelerine ulaşmayı da gerektiren, zahmetli bir süreç… Bu sebeple, arızanın teşhisi ve giderilmesi uzun zaman alabildiği gibi, bazen olumlu sonuç da alınamamakta…

(‘Arızacılıkta uzmanlaşmak isteyenler kaynak yazıyı okuyabilir…!)

HST’nin tekrar çalışmasının, bu defa da, ‘yedek’ (Back-up) donanımı ile mümkün olabildiğini belirtelim… ‘Yedekleme’ Sistem Tasarımında göz önünde bulundurulması gereken önemli bir husus…

HST ile bugüne kadar 1.5 milyon gözlem gerçekleştirildi…

HST ile birçok önemli araştırma ve keşif gerçekleştirildi… Evrenin hızlanarak ‘şişmesi’ (expansion), öte-gezegenlerde atmosferler gerçekleştirilen bu keşiflerden biriydi…

Yararlanılan Kaynak:

https://www.spacedaily.com/reports/Hubble_returns_to_full_science_observations_and_releases_new_images_999.html

Öte-gezegenin uydu oluşumu…! (Exo-planet’s moon creation…!)

PDS 70 System (Kaynak: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)/Benisty et al.; lightsinthedark.com)

Jason Major’un lightsinthedark.com’da yayımlanan haberinde, 400 ışık yılı uzakta bulunan ve henüz oluşum sürecinde olan PDS 70 sisteminde, yıldız PDS 70’in yörüngesinde dolanan iki gezegenden biri olan PDS 70c’nin etrafını saran gaz-toz diskinin içinde bir uydunun oluşmakta olduğu duyuruldu… Bu madde diski halen hem gezegenleri hem de oluşmakta olan uyduyu beslemekte…
Bu gezegen/uydu oluşum görüntüsü ALMA (Atacama Large Milimeter Sub Milimeter) teleskop ağıyla alındı…

Bugüne kadar 4,438 tane ötegezegen belirlendi…, ancak, henüz bir ‘öte-ay/uydu’ görüntülenemedi…

PDS 70C Jüpiter benzeri bir öte gezegen…; Centaurus yıldız kümesi içinde… Bu gezegeni saran madde diskinin çapının 1 AU (Dünya-Güneş mesafesi) kadar olduğu hesaplandı…

Yararlanılan Kaynak:

https://outlook.live.com/mail/0/inbox/id/AQMkADAwATE2MTIwLTg4AGQxLTEzNzAtMDACLTAwCgBGAAAD723ksKtil0uP6e2FCWrSewcA%2BKhAoe4ynk6yxFGDfO4z6QAAAgEMAAAA%2BKhAoe4ynk6yxFGDfO4z6QAEgReKfQAAAA%3D%3D

Jüpiter’in bir ‘torunu’ doğdu…! (Jupiter’s new tiny moon…!)

Carme (Kaynak : Sky and Telescope)

Jüpiterin uydu grupları (Kaynak: Sky and Telescope)

Bir amatör astronom, Jüpiterin yeni bir (çok küçük) uydusunu keşfetti…Bu keşif, Jüpiterin dah önce alınmış görüntüleri üzerinde bir arşiv araştırması esnasında belirlendi… Bu keşfin detayları ‘Sky and Telescope’de yayımlandı…

Bugüne kadar Jüpiterin 79 uydusu belirlenmişti… Gezegenbilimciler Jüpiter gibi büyük kütleli gezegenlerin yüzlece (küçük) uydusunun mevcut olabileceğini söylüyor…

Diğer taraftan, uakın-uzay daha fazla tanındıkça uydu keşifleri, doğal olarak, eskisi kadar ilgi çekmiyor… Bu uyduların sayısı zamanla azalıp, tekrar artabiliyor…; geçici yakalanmalar sebebiyle…!

Keşfedilen bu yeni uydu Carme Grubu adı verilen ve Jüpiterin etrafında, eğik bir yörüngede, ters yönde (retrograde) dolanan uydu grubunun bir üyesi…

Uzmanlar halen 23 km boydaki bu yeni uydunun, daha önce Jüpiter tarafından yakalanmış bir asteroidin parçalanması ile oluşmuş, 23 üyeli bir grup oluşturduğunu söylüyor… Keşfedilen Carme, daha önce keşfedilen bu uydu-grubunun yeni ve en büyük üyesi…

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.space.com/amateur-astronomer-jupiter-moon-discovery

(Günün Seçimi)

Bezos da başardı…! (Bezos…succeeded, too!)

Bezos da, Branson’dan kısa bir süre sonra ‘uzaya çıkmayı’ dün başardı…!

Blue Origin’in ‘patronu’ Bezos, Blue Origin Firmasının geliştirdiği ‘Uzay Taksisi’ NewShepard ile, yanına en yaşlı (82 yaşında) ve en genç (18 yaşında) uzay yolcusunu da alarak, *uzaya gitti ve geri döndü…

(*100 km kadar yüksekliğe)

Bezos da, Branson gibi inişte son derece mutlu ve gururluydu… Hayallerini gerçeğe dönüştürmeyi başarmışlardı…!

Ne mutlu ‘ayağı yere basan’ hayallerin peşinden koşanlara…

Yakındaki bir Beyaz Cüce yakında bir Nötron Yıldızına dönüşebilir…! (A nearby White Dwarf might be about to collapse into a Neutron Star…!)

Beyaz Cüce ZTF J1901+1458 (Temsili) (Kaynak: universetoday.com; Giuseppe Parisi)

Matt Williams, universetoday.com’da 12 Temmuz 2021’de yayımlanan bir haberinde, nispeten yakındaki bir Beyaz Cüce’nin (White Dwarf) bir Nötron Yıldızına dönüşmek üzere olduğunu duyurdu… !

Williams, Evrendeki yıldızların %97’sinin ‘birinci ömürlerinin’ sonunda Beyaz Cücelere dönüştüklerinin belirlendiğini söylüyor… (Haliyle, yıldızın ‘ikinci ömrü’ bir Beyaz Cüce olarak yaşayacağı ömür…!)

Nötron Yıldızları gibi, Beyaz Cüceler de bir yıldızın (Hidrojen, Helyum,…) Nükleer Yakıtını tüketmesinden ve dış katmanlarını bir patlama ile uzaya saçtıktan sonra, kalan maddesi gravitasyonel bir çöküşle merkezi üzerine çöken maddeden doğan yeni yıldızlar… (Biz buna, aynı maddeden doğmaları sebebiyle, ‘yıldızın ikinci hayatı’ demekteyiz…!)

Güneş de, ‘vakti-saati’ gelince ve, bir Kızıl Dev olma sürecini de yaşadıktan sonra, (güzel bir) Beyaz Cüceye dönüşecek…! (Dünya da, eğer bu süreçte ayakta kalabilirse, biraz-kara bir Dünyaya dönüşecek… Ancak, Kızıl Dev’in gaz küresine karışması daha olası… Yine de, bu olayın yakında gerçekleşmeyeceğini belirtelim…; birkaç milyar yıl sonra…)

Çok daha büyük kütleli yıldızlardan doğan Nötron Yıldızlarından farklı olarak, Beyaz Cüceler, kütlesi Güneşin kütlesinin sekiz katından daha küçük olan yıldızların kalıntıları olan yıldızlar…

Caltech Üniversitesindeki bilim insanlarının gerçekleştirdiği yeni bir araştırmaya göre, bugüne kadar belirlenenlerin en küçüğü ve en yoğunu bir Beyaz Cüce belirlendi…

Nature Dergisinde 1 Temmuz 2021’de yayımlanan ve araştırmacı Ilaria Caiazzo’nun liderliğindeki (University of British Columbia, UC Santa Cruz ve Weizmann Institue of Science, Rehovot, Israel) bir araştırma grubunun gerçekleştirdiği bu araştırmaya göre, uzun tanımlamasıyla, ZTF J190132.9+145808.7 olan Beyaz Cüce 130 ışık yılı uzaklıkta, Aquila takımyıldızı içinde… Kütlesi de Güneşin kütlesinin 1.35 katı kadar…

Araştırmacılar, bu Beyaz Cüce’nin yarıçapının 1810 km kadar olduğunu belirledi… (Dünyanın Ay’ından biraz daha büyük…!)

Araştırmacılar, daha küçük olan Beyaz Cücelerin daha yoğun olduğunu söylüyor…Nükleer yakıtın tükenmesi sonucunda oluştukları ve normal yıldızlardaki gibi, gravitasyon kuvvetini dengeleyecek şekilde, merkezlerinde nükleer bir yanma gerçekleşmediği için, Beyaz Cücelerin boyutları kuantum (mekaniği) kuvvetleri tarafından belirlenmekte…

Araştırmacılar, bu Beyaz Cücenin, 600-900 MegaGauss (MG) gücünde (Güneşin manyetik alanının bir milyon katı) bir aşırı manyetik alanının mevcut olduğunu da belirlediler…

Bu Beyaz Cüce, aynı zamanda, ekseni etrafında en hızlı döneni…; bir dönüşünün 6.94 dakika sürdüğü ölçüldü/hesaplandı…

Bu gök cismi Caltech’in Polamar Gözlemevindeki Zwicky Transient Facility (ZTF) ile alınan görüntülerden belirlendi…Bu araştırmada ayrıca, ESA’nın Gaia Gözlemevi verisi de kullanıldı…

Bir Beyaz Cücenin yörüngesinde dolanan bir gezegenden görünümü…(Temsili) (Kaynak: Madden/Cornell University)

Bu araştırmada başka gözlemevlerindeki ekipmandan da ayrıca istifade edildi…

Araştırmacılar, çok güçlü manyetik alanı ve yaklaşık yedi dakikalık dönme periyodunu dikkate alarak, bu gök cisminin tek bir cisim oluşturma sürecindeki iki Beyaz Cüce olabileceğini de düşündüler… Gözlenen Evrende yıldızların yaklaşık %50’si birbiri etrafında dolanan yıldız çiftlerinden (binary stars) oluşmakta…Eğer bir yıldız çiftinde, yıldızların her birinin kütlesi Güneşin kütlesinin sekiz katından daha küçük ise, bunlar Beyaz Cücelere dönüştükten sonra, sonunda, daha büyük kütleli bir cisim oluşturacak şekilde birleşirler…

Caiazzo, bu iki Beyaz Cücenin bir Nötron Yıldızı oluşturacak kadar yeterli bir kütleye sahip olduğunu söylemiş…!

Yıldız Bilimciler, bir Nötron Yıldızı oluşma sürecinde, çok büyük kütle ve yoğunluğun etkisi atında, bir kısım elektronun protonlar tarafından yakalanarak nötrona dönüşürken, elektron basıncı (birbirini itmesi) ile gravitasyon kuvveti arasındaki dengenin bozulması sebebiyle, yıldızın içine çökerek bir Nötron Yıldızına döneceğini söylüyor…

Bu hipoteze göre, Evrendeki Nötron Yıldızlarının tamamı büyük kütleli yıldızların kalıntıları olarak oluşmuyor…; nispeten küçük yıldız çiftleri (binary stars) de bu sürece katkıda bulunmakta…

Bu keşif, yüz milyon yıl yaşında olabileceği hesaplanan ve sadece 130 ışık yılı uzaklıkta olan bu gök cisminin/cisimlerinin benzerinin Samanyolunda yaygın olabileceğine bir kanıt oluşturuyor…

Evren ve Samanyolunda (Sütlüyol), genç araştırmacılar tarafından keşfedilmeyi bekleyen, daha birçok şey mevcut…

Yararlanılan Kaynak:

Kazalar…peş peşe…! (Air accidents… one after another…!)

(Kaynak: news.yahoo.com)

Joe Kukur’nın sfist.com’da 13 Temmuz 2021’de yayımlanan haberinde, Cessna 421C tipi iki motorlu bir küçük uçağın Monterey Airport (Kaliforniya) yakınında, bir evin üzerine düştüğü duyuruldu… Kaya geçiren bu uçakta bayan Pilottan başka bir bayan Yolcu ve bir de küçük köpek mevcuttu… Sağ kurtulan olmadı…Bu kaza yerel saatle sabah (7 dakikalık uçuştan sonra) 10:46 civarında meydana geldi…

You Tube’deki ‘Blancilirio’ kanalında yayımlanan videoda (aşağıda) sunucu Yuan Pilotun, kuleden gelen yönlendirme talimatının (iznin) tersine bir dönüş yaptığını söylüyor…!

Pilotun pisti terkettikten sonra tırmanışını IFR (Aletli Uçuş) şartlarında gerçekleştirmesi ve 5000 fite tırmanması gerekmekteydi… Bulut tepesine ulaşırsa 5000 fit yüksekliğini koruyarak uçuşunu sürdürecekti… Aksi halde, 7000 fit yüksekliğe tırmanması gerekmekteydi…! Pilotun, kural gereği, Kuleden aldığı talimatları tam olarak tekrarlayamadığı anlaşıldı…Bulut içinde uçuş onun dikkatini azaltmış veya bir acil durum ortaya çıkmış olabilirdi… Yine de, Pilotun bir acil durum beyanının mevcut olmadığı görülüyor…

Uçağın kalkışından önce de Pilotun Kule talimatlarına verdiği (kısa) cevaplar mevcut kurallarla uyumlu olmamış…!

Kaza anında bölgedeki bulut alt tavanı 600-800 fit, bulut üst tavanı ise 2000 fit kadardı… Uçak 2000 fit yüksekliğe tırmandıktan sonra alçalmaya başlamıştı…? Pilotun, bulut üstüne tırmanması gerekmekteydi…

Uçak, (Şekilde) sağa-yukarı doğru uçması gerekirken, ani olarak sağa dönüp Piste uşalmaya çalışmış göründü…!

Enkazın dağılımına bakıldığında uçağın yere yüksek hızla çarptığı görülüyor…

Pilotun, bulut içine girdikten sonra ‘oryantasyon kaybı’ (disorientation) da bu kazanın olası sebepleri arasında…!

Yararlanılan Kaynak:

https://sfist.com/2021/07/13/small-plane-crashes-straight-into-house-in-monterey/

Sıra Bezos’ta…! (It is time for Bezos…!)

Blue Origin’in roketli Uzay Taksisi New Shepard. (Kaynak: space.com)

Blue Origin ‘patronu’ Jeff Bezos’ın 20 Temmuz 2021 günü ‘uzay sınırına’ uçacak ekipte yer alacağını daha önce duyurmuştuk…

Virgin Galactic’in ‘patronu’ Richard Branson, daha önce davranarak, firmasının geliştirdiği ‘UzayGemisi’ Unity 22 ile bu yolculuğu yaptı, salimen geri döndü…

Elizabeth Howell’in space.com’da dün yayımlanan haberinde, Bezos’un uçuşunun önümüzdeki Salı günü (20 Temmuz 2021) gerçekleştirildiği tekrar duyuruldu…

Eğer planlandığı gibi gerçekleşirse, bu uçuşla ilgili canlı yayımın başlama saati TSI 14:30 (11:30 GMT) olacak…Fırlatma saati ise TSI 16:00 (13:00 GMT)…

Bu uçuş, 11 dakika sürecek, Virgin Galactic’in uçuşundan çok daha kısa bir süre… Şüphesiz, bu zaman farkı, ‘Turisti’ uzaya götürme yöntemi farklılığından kaynaklanmakta…

Kapsülde, Bezos’un yanında, Mercury 13 projesinde görev almış olan havacı Wally Funk, Bezos’un erkek kardeşi ve ‘ilk Biletli (bir) Turist’ de yer alacak…

Bu yolculuk batı Teksas’taki fırlatma sahasından gerçekleştirilecek….

Bezos, Virgin Galactic’in uzay uçuşunu ‘uzay sınırının altında kalan’ bir uçuş olarak nitelemekte…; bir anlamda, ‘biz Turist’leri gerçek uzay sınırına (Karman Hattı: 100 km) taşıyacağız’…demekte…!

Virgin Galactic, bilet fiyatını 25,000 dolar olarak daha önce açıklamıştı… Blue Origin’in bilet fiyatı henüz açıklanmadı…

Yararlanılan Kaynak:

https://www.space.com/blue-origin-jeff-bezos-launch-webcast

Yangınla Söndürme Uçağı düştü…! (Firefighter plane crash…!)

Thehill.com’da Joseph Choi tarafından 7 Temmuz 2021’de yayımlanan bir haberde, ABD’de, Beechcraft King Air C90 tipi bir Yangın Söndürme Uçağının düştüğü duyuruldu… Cumartesi günü Arizona’da (Cedar Basin Fire) meydana gelen bu kazada Pilot ve uçaktaki bir Yangın Söndürme Uzmanı hayatını kaybetti…

Bu uçuş ekibi bölgede devam eden orman yangınının söndürülmesinde komuta-kontrol görevi yapmaktaydı…

Bölgede yaşayan bir kadın, uçağın, daha önce gözlediklerinden farklı olarak dalışa geçtiğini ve araziye çarptığını söyledi… Bölgede bulunan başka kişilerin de, uçağın uçuşta kanadının koptuğu yönünde beyanları olmuş…! Bu uçağın mevcut uçuş görevi sebebiyle, böyle bir hareketi (dalışı) ancak, (kanat kopması gibi) yapısal bir hasar meydana gelmesi halinde yapmış olabileceği düşünülmekte…! Yine de, bu görgü şahidi, enkaz incelemesiyle (bu haber yayımlanana kadar) henüz doğrulanmadı…

Yangınla mücadele eden uçaklar, normal uçuş görevi yapanlara kıyasla çok daha fazla yıpranır… Bu sebeple, daraltılmış periyodlarla yapısal kontroldan geçirilirler… Uçuşta kanat kopması, sık olmasa da, yangın Söndürme Uçaklarında da yaşanmış olaylardan…

Bu uçaklara da gerekli yapısal kontrollar uygulanmaktaydı… Yine de, gözden kaçan bazı yapısal hasarların (çatlak,…) mevcut olması olası…

Yukarıdaki Video’da da gösterildiği gibi, ADSB kayıtlarından, bu uçağın büyük bir açıyla dalış yapmış olduğu anlaşılıyor…

Diğer taraftan, FAA (Federal Aviation Administration, ABD), 11 Ocak 2021’de yayımladığı  AD #85 FR 78699 numaralı bir ‘Uçuşaelverişlilik Direktifi’ (Airworthiness Directive) ile, uçuşta kanat kopmalarını önleyebilmek için, bu uçak tipi de dahil olmak üzere, bazı uçakların kanat-gövde bağlantı noktalarının kontrolunu istemişti… Bir firmaya ait olan bu tip Yangın Söndürme Uçakları da dahil, kapsamdaki uçakların tamamı kontroldan geçirilmişti…! (Bu kontrol sonuçları hakkında bilgimiz yok…!)

Yeni bilgiler temin edildiğinde ayrıca duyurulacaktır…

Yararlanılan Kaynak:

https://thehill.com/homenews/state-watch/562428-two-firefighters-die-in-arizona-plane-crash

https://fireaviation.com/2021/07/12/faa-airworthiness-directive-required-inspection-of-king-air-planes-to-prevent-wing-separation-in-flight/