Hayabusa-2 asteroid tozu kapsülü taşıyıcı araçtan ayrıldı; Dünya atmosferine giriyor…! (Hayabusa-2 asteroid dust capsule seperates from the carrier spacecraft to dive in Earth’ atmosphere…!)

https://www.space.com/japan-hayabusa2-asteroid-sample-return-webcasts

Yeni tip bir uzay cismi: ‘Fuzzyball’…! (A new type space object : ‘Fuzzyball’…!)

Paul Sutter tarafından, space.com’da 4 Aralık 2020’de yayımlanan bir haberde, uzayda yakın zamanlarda keşfedilen yeni tip bir cisime dikkat çekildi… ‘Belirsiz Top’ olarak adlandırılabilecek bu tip (Fuzzy ball) cisimlerin uzayın yeni bir gerçekliği olabileceği ileri sürüldü…

Kara Deliklerin varlığı hususunda her geçen yıl daha fazla kanıt elde edilse de, bazı bilim insanları onların varlığı hususundaki kuşkularını korumakta… Yeni keşfedilen bu ‘Belirsiz Topların’ bilim dünyasında daha az tartışmaya yol açması beklenmekte…

Sisli Top (temsili)

Astronomlar, bu gök cisimlerinin belirsiz, titreşen sicim topları (ball of string) olabileceğini öne sürdü. Bu konudaki daha kapsamlı araştırmalar sürdürülmekte… 

Dayanağını Einstein’in Genel Görelilik Kuramından alan ve matamatikçilerin hesaplama yoluyla, varolabileceğini ileri sürdükleri ‘Tekillikler’ (Singularity) fizikçiler tarafından Kara Delik adıyla cisimleştirilmişti… Kısaca, Kara Delikler, çok çok büyük kütlesi sebebiyle, oluşturduğu çok çok büyük gravitasyon kuvveti etkisi altında, içine giren (ya da içinde oluşan) ışığın bile dışarı kaçamayacağı, hayal edilmesi çok zor yapılar… Bir tarafta çok büyük kütle, diğer tarafta bir ‘tekillik’ (noktasallık)…! Normal şartlarda, evrende mevcut olmaması gereken ‘şey’ler…!

Bu kuramda, bir madde kütlesi (clump of matter) yeterince küçük hacme parçalanırsa, gravitasyon çok güçlü bir hale gelebilir… Bu çok güçlü gravitasyon basıncı (baskısı), tabiatta mevcut olduğu bilinen diğer üç kuvveti (elektromanyetik, zayıf ve güçlü çekirdek kuvvetleri) yenerek, sürekli ezilen madde bir noktaya (tekillik) indirgenebilir…! (Çok yumuşak bir sünger parçasının, bir noktaya küçültülecek kadar ezilmesi benzeri…!)

Bilim insanları, bu şekilde tanımlanan bir ‘sonsuz küçük’ noktanın varolamayacağını düşünüyor… Dolayısıyla, Kara Delikler için yapılan bu tanımlama gerçek olmayabileceğini düşündürmekte…!

Araştırmacılar, 20.yüzyıl ortlarından itibaren Kara Deliklere benzeyen, Kara Delik gibi davranan (muhtemelen Kara Delik gibi kokan !) uzay cisimleri belirlemeye başladılar… Mümkün olamayacağı düşünülen bu yeni gök uzay cisimleri oradaydı ve gözlenebilmekteydi…!

Başka problemler daha mevcuttu… Fizikçi Stephen Hawking, 1976’da, Kara Deliklerin ‘tamamen kara’ olmayabileceğini ileri sürdü…! Kuantum Mekaniğinin acayipliği kapsamında, bu uzay cisimleri, zamanla ‘buharlaşmaktaydı’…! Kara Delikleri açıklayabilmek için geliştirilen kuramlardan biri de ‘Sicim Kuramı’ydı (String Theory)… Bu kuramda (Evren Modelinde), tüm atomaltı parçacıkların yerini (onların da alt parçaları kabul edilen) titreşen sicimler (sicim parçacıkları) alır…

Sicim Kuramında, bu sicim parçacıkları Evrenin maddesini oluşturur…Ancak, çok çok küçük olmaları gerektiğinden, gözlenemezler… Sicim Teorisini mümkün kılacak matematik gerekleri sebebiyle, atomaltı parçacıklar ölçeğinde, yine gözlenmesi mümkün olamayacak, ilave boyutlara ihtiyaç duyulur…

Bu Kuramı geliştirenler, bunun Evrendeki her şeyi (kuvvetler, parçacıklar, …) açıklamaya yeteceğini ileri sürdü… Belki, Kara Delikler, daha az korkutucu uzay cisimlerinin varlığıyla açıklanabilirdi…! Mesela…: ‘Belirsiz Toplar’la…!

Sicim Kuramında, Kara Delikler ne kara ne de deliktir…! Bunun yerine onlar, Nötron Yıldızı benzeri cisimler olabilir…

Nötron Yıldızları, gravitasyon kuvveti atomu parçalamaya ve nötronları bir arada toplamaya yeten, ancak, bir Kara Delik oluşturmaya yetmeyen çok büyük kütleli (bi o kadar da küçük hacimli) uzay cisimleri… Maddenin bir Nötron Yıldızı içinde, Evrende mümkün olabilecek en yüksek yoğunluğa kadar sıkıştığı varsayılmakta… Protonlar ve elektronlarla birlikte, atomların yapı taşı olan nötronlar, bir Nötron Yıldızı oluşum sürecinde, protonların ve elektronların parçalanmasıyla/ bir anlamda yok olmasıyla, neredeyse tamamı, çok sıkışık bir yapıda olarak geriye kalan, nötronlardan oluşan yıldızlar…

Bilim insanları, Belirsiz Topların ise, doğal (atomaltı) sicim parçacıklarının titreşimlerini durdurarak, karışmış bir ‘Sicim Topu’ (Fuzzyball) oluşturduklarını düşünüyor…

Yine de, bu Belirsiz Toplar, fiziksel bir gerçekliğin yanında, matematiksel bir olasılık olarak gösterilebilmiş değil…!

Son yıllarda, yayımladıkları Gravitasyon dalgaları da belirlenerek, Kara Deliklerin (Kara Delik birleşmelerinin) varlığı daha da inandırıcı delillerle gösterildi… (2020 Nobel Fizik Ödülüne dayanak olan araştırmalarla da desteklendi…)

Geliştirilmekte olan yeni Yer / Uzay ekipmanlarıyla, araştırmacılar bakalım Evrende daha ne ‘acayiplikler’ keşfedecekler… ? Böyle diyor saygın bilim insanı Paul Sutter…

Yararlanılan Kaynak:

https://www.space.com/string-theory-fuzzballs-are-black-holes

(Günün seçimi)

Chang’e-5’in toprak numunesi taşıma aracı Ay Yüzeyinden havalandı…! (Chang’e-5′ ascender unit took of Lunar surface…!)

Numune taşıma aracının (ascender) fırlatılması sahnesinde görünen çok güçlü (ve sabit) ışık: Güneş…)

Cin’in Ay yüzeine 1 30 Kasım 2020’de indirdiği Ay toprağı numunesi toplama aracının numuneleri taşıyan bölümü, 3 Aralık 2020’de Ay yüzeyinden ayrılarak, yörünge aracıyla buluşmak için yola çıktı…!

Chang’e-5 Ay *toprak numunesi toplamayı başardı…! (Chang’e-5 drills the Moon surface…!)

Chang’e-5, Ay yüzeyini delerek, *toprak numunesi toplamayı başardı; topladığı numuneyi araç üzerindeki taşıma kabına yükledi…!

Ay toprağı, haliyle, Dünyadakinden çok farklı bir yapıda… İçinde, bilinen anlamda, nem yok… Küçük taş parçacıkları ve çok ince tozdan oluşmakta…

Aracı bu başarısı, NASA’nın Marsa gönderdiği InSight aracını hatırlattı… Bu araç, üzerindeki delgi matkabını (probunu) Mars yüzeyine çakabilmek için aylarca uğraşmıştı…! Şüphesiz, gerek ekipman ve gerekse yüzeyler farklı… Mars yüzeyinin altında çok sert kayalar mevcut olabilirken, Ay yüzeyinin altındaki kayalar ise, genelde, kolayca delinebilir bir yapıda… Ayrıca, Ay yüzeyi, taş parçacıkları da içeren, çok kalın bir toz tabakasıyla da kaplı…

Chang’e-5’in indiği Ay yüzeyi, oldukça düzlük, kayaları çok az olan bir bölge görünümünde… Araç yüzeye temas ettiğinde, suya atılan bir taşın yol açtığı gibi, merkezden yayılan, çembersel toz dalgalarının oluştuğu da görülmüştü…

ARECIBO…Sizlere ömür…! (ARECIBO…. collapses…!)

Meghan Bartels, space.com’da bugün yayımlanan haberinde, ARECIBO Radyo Teleskobunun çöktüğünü duyurdu… Daha önce yaşanan fırtına sebebiyle, bu radyoteleskobun taşıyıcı kablolarının bir kısmı koparak, telekobun çanağını hasarlamıştı… Bir hafta kadar önce, bu kabloların bir kısmı daha kopmuştu ve bu olaydan sonra yetkililer, bu Teleskobun kullanımına son vermeyi düşünmekteydi…!

Bugün, bu teleskobun, sonu oldu…!

Puerto Rico’da yer alan bu teleskop, ABD’nin Ulusal Bilim Kurumu (National Science Foundation-NSF) tarafından kullanılmaktaydı…

Meydana gelen hasardan sonra, bu teleskobun onarılmasının çalışacaklar açısından riskli olacağı ileri sürülmüştü… Bu teleskobun çalışanlara risk yaratmadan sökümünün yolları aranmaktaydı… Gravitasyon, NSF’nin işini kolaylaştırdı…!

Astronomlar, ARECIBO ile, önemli gözemler gerçekleştirdi… Uzaya Dünyadan ilk mesaj da bu teleskopla gönderilmişti…

Çinin 2019’da kullanıma aldığı, çok daha büyük kapasiteli, bir radyo teleskobundan sonra, ABD, herhalde, bunun altında kalmayacaktır…!

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.space.com/arecibo-radio-telescope-collapses

Chang’e-5 Ay yüzeyine inmek üzere…! (Chang’e-5 probe about to land on the Moon…!)

İniş aracının yörünge aracından ayrılışı.

Bu görselin boş bir alt özelliği var; dosya ismi: china.jpg

Chang’e-5’in görev planı ve parçaları. (Kaynak: China National Space Administration-CNSA; Xinhua News Agency; moondaily.com)

Çin’in Ay yüzeynden taş-toz numunesi getirmek üzere 24 Kasım 2020’de gönderdiği aracı Ay yüzeyine inmek üzere…!

Moondaily.com’da, 1 Aralık 2020’de yayımlanan bir haberde, İniş Aracının, Çin yerel saatiyle, bu sabah 4:40’ta taşıyıcı araçtan ayrıldığı duyuruldu. İniş Aracı, Ay yörüngesinde dolanırken alçalacak ve Ay’ın Fırtınalar Okyanusu (Ocean of Storms) adı verilen bölgesine inecek; en azından iniş teşebbüsünde bulunacak.

Bu görev başarılı olursa, Çin, bu araçla Dünyaya Ay taşı-tozu getirecek… 2 kg kadar…

Apollo 17 uçuşundan bugüne geçen 40+ yıl süre içinde Ay’dan başka taş-toz numunesi getiren olmamıştı… Çin, bu uçuşla bunu başarmayı denemekte…

Aracın, fırlatılışından bugüne kadar normal olarak çalıştığı söyleniyor…

Bu uçuşun ABD’nin Apollo uçuşlarından ana farkı, insansız olması… Sovyetler, 1970’li yıllarda, Luna 16, 20 ve 24 ile bu uçuş görevinin bir benzerini gerçekleştirmiş, Dünyaya toplamda birkaçyüz gramlık Ay tozu getirmeyi başarmıştı…

Umarız, bundan sonraki haberde, bu iniş denemesinin başarılı olduğunu duyururuz…!

Yararlanılan Kaynak:

https://www.moondaily.com/reports/Chinas_Change_5_probe_prepares_to_land_on_moon_999.html

Meteor…bu defa Japonya’da…! (Meteor over Japan skies, this time…!)

29 Kasım 2020 akşamı, bir meteor Japonya gökyüzünü renklendirdi…

Yerel saatle, sabah 1:35’te gözlenen bu meteor, ‘sakin’ Japonları heyecanlandırdı… Bu göktaşı ışıması orta ve batı Japonya’dan gözlendi…

Meteor’un Gifu Prefecture’den görüntüleri.

(Kaynak: english.kyodonews.net)

Temmuz 2020’de, Tokyo gökyüzünde görünen başka bir göktaşının parçaları, daha sonra, Chiba Prefecture yakınlarında bulunmuştu…

Yararlanılan Kaynaklar:

https://emp.bbc.com/emp/SMPj/2.36.6/iframe.html’Fireball’ dazzles in the sky in JapnClose

https://english.kyodonews.net/news/2020/11/1630e7941a64-fireball-as-bright-as-full-moon-spotted-in-night-sky-over-japan.html

https://www.bbc.com/news/av/world-asia-55121824

Mavi halka bulutsusu…nasıl oluştu …? (Blue ring Nebula… how was it created…?)

Mavi Halka Bulutsusu (Yıldız Nebulası) TYC 2597-735-1.

(Kaynak: NASA / JPL-Caltech / M. Seibert, Carnegie Institution for Science / K. Hoadley, Caltech / GALEX Team; sci-news.com)

Sci-news.com’da 19 Kasım 2020’de yayımlanan bir haberde, NASA’nın, GALEX (Galaxy Evoluation Explorer) gözlem uydusunu kullanan astronomların keşfettiği, merkezinde bir yıldız bulunan bu bulutsunun (TYC 2597-735-1), yol arkadaşı olan küçük bir yıldızla, 5000 yıl kadar bir süre önce birleşen bir yıldızdan kaynaklandığının belirlendiği duyuruldu…Bu birleşme süreci iki kutuplu (bipolar; uçlarından birleştirilmiş iki huni görünümlü) bir madde saçılmasına yol açmıştı…

Mavi Halka Bulutsusu, Herkül Takımyıldızı içinde ve 6197 ışık yılı uzaklıkta bir gök cismi. 13 ışık yılı çapındaki bu bulutsunun mavi rengi, merkezdeki, birleşme kalıntısı yıldızdan saçılan hidrojen gazı sebebiyle oluşmakta. Kırmızı madde (filamets) ise, yine, merkezden yayılan şok dalgaları…

Araştırmacı Dr. Guðmundur Stefánsson, (Department of Astrophysical Sciences; Princeton University), ‘Sütlüyol Gökadası’ndaki (Samanyolu; Milky Way) yıldızların çoğunun, birbirinin etrafında dolanan, ikili-sistemler halinde olduğunu söylüyor. Birbirine çok yakından dolanabilen bu yıldızlar, zaman zaman birleştiler ve bu birleşim sürecinde bu gibi bulutsuları oluşturdular…

Dr. Stefansson ve araştırma arkadaşları, Mavi halka Bulutsusunu (Blue Ring Nebula) büyük telaskopları kullanarak, Keck Teleskobu üzerindeki HIRES ve Hobby-Eberly Teleskobu üzerindeki HPF (Habitable-zone Planet Finder; McDonald Observatory) spektrograflarıyla (ışık analizi ekipmanı) incelediler.

Mavi halka Bulutsusunun animasyonu.

Astronomlar, Mavi halka Bulutsusunun nadir bir gök cismi olduğunu söylüyor. Bunun sebebi, Dünyaya göre konumu itibariyle, merkez bölgesinin de gözlenebiliyor olması… Benzer birçok bulutsuda, merkezin etrafını saran gaz ve toz bulutunun yoğunluğu merkezin incelenmesini engellemekteydi… Bu gök cisminin, daha önceleri, Jüpiterden çok daha büyük iken parçalanmış bir gezegen olduğu da düşünülmüştü… Ne olduğu, şimdi, biraz daha anlaşılmış oldu…!

Yine de, birleşme-patlamasının (saçılan maddenin) bir küre şeklinde olmayıp, bu şekilde, çift konik bir görünümde olmasının sebebi / sebepleri, henüz, tam olarak anlaşılabilmiş değil…!

Yararlanılan Kaynaklar:

http://www.sci-news.com/astronomy/stellar-merger-blue-ring-nebula-09067.html