Kara Madde… keşfediliyor mu ? (Direct proof of Dark Matter may lurk at low-energy frontiers…!)

Kara  Madde ağı (temsili)

(Kaynak: Getty  Images; scientificamercan.com)

“Kara Madde… keşfediliyor mu ? (Direct proof of Dark Matter may lurk at low-energy frontiers…!)” okumaya devam et

Evden eğitimin bugünkü konusu: Kuark’lar…! (Today’s unit: How do you know Quarks…?)

Dr. Don  Lincoln, Fermi  Lab’de (ABD)  bir  fizikçi. You  Tube  de,bir  dizi  fizik-ilişkili  sunumlar  yapmakta.  Bu yazı  onun  sunumundan istifadeyle  hazırlandı…

Kuark’lar, proton  ve  nötronun  da  içinde  yer  alan atom-altı (subatomic)  doğal (fundamental)  parçacıklar. Dr.  Lincoln,  bunlardan  daha  küçük  parçacıkların  var  olduğunun  henüz  bilinmediğini  söyledi.

Bugüne  kadar altı farklı  kuark’ın mevcut  olduğu  belirlendi. Bunlar: ‘up’, ‘down’, ‘charm’,  ‘strange’, ‘top’,  ‘bottom’.

‘U’, ‘c’  ve  ‘t’,  protonun  üçteikisi  değerinde  pozitif  elektrik  yüküne  sahipken, alt  sırada  dizil  olan ‘d’,  ‘s’  ve  ‘b’  elektronun yükünün  üçtebiri  değerinde,  negatif  yüke  sahip.

Bu  altı  kuark’tan  sadece  ikisi,  ‘u’  ve  ‘d’  kuark’lar  tabiatta  mevcut  olarak  bulundu,  özel  olarak  da, protonun  ve  nötronun  içinde.

Protonun  içinde  iki  adet  ‘u’  kuark  ve  bir  adet  ‘d’  kuark  mevcutken, nötronun  içinde bir  ‘u’  kuark  ve  iki  adet  de  ‘d’  kuark  mevcut.

Kısaca, bu  kuarkların  elektrik  yükleri  toplamı içinde  bulundukları  parçacığın  yükünü  oluşturur.

Diğer  kuarklar, CERN,  Fermilab  gibi,  parçacık  hızlandırıcılarında  ‘yaratılabilmekte’…!

Kuark’lar  ilk  defa, Murray Gell-Mann  tarafından  bilim  dünyasına  önerildi. Gell-Mann, sadece, ‘u’, ‘d’  ve  ‘s’ kuark’ların  mevcut  olabileceğini  söylemişti.  Bu  üç  kuark,  mevcut  olmaları  halinde, 1940-1950  döneminde  varlığı  bilinen  atomaltı  parçacıkların  açıklanması  için  yeterli  olmaktaydı.

‘C’ kuark  1974’te,  farklı  iki  araştırma  grubu  tarafından  keşfedildi.  ‘B’  kuark,  1977’de, Lion Lederman  başkanlığındaki bir  araştırma  grubu  tarafından  keşfedildi.

‘T’  kuark  ise, 1995’te,  Dr. Don Lincoln’un da  dahil  olduğu  sekizyüz  kişilik  bir  araştırma  grubu  tarafından  keşfedildi !

Proton  ve  nötron  içinde, birliriyle-bir  anlamda  bağlı  olan  kuark’ları  birbirinden  ayırmak  ve  bir  kuark’ı,  elektronun  atomdan  ayrılması  gibi, ayırıp  uzaklaştırmak  mümkün  olamamakta. Bu  parçacıkları  bir  arada  tutan  ‘Güçlü  Kuvvetin’ (Strong Force)  özelliği  sebebiyle, kuark’ları  birbirinden  uzaklaştırmak  için  gereken  kuvvet, aradaki  mesafe  açıldıkça  büyümekte. (İki  mıknatısın  aynı  ya  da  zıt  iki kutbu  birbirine yaklaştırmak  istendiğinde  ortaya  çıkan  kuvvetin uzaklıkla  ters  orantılı  büyümesinin  (tersten)  benzeri  bir  durum.)

Kuark’lar  daha  fazla  zorlandığında  ise, uygulanan  kuvvet / enerji, yeni  bir  kuark-antikuark  çiftinin yaratılmasına  sebep  olmakta. Sonuç  olarak, ortaya çıkan  anti-kuark  uzaklaştırılmak  istenen  kuark’ı  yok  ederek, elde  yine  tek bir  kuark  kalması  sonucunu  doğurmakta.

 

Yararlanılan  Kaynak:

Son haftalardan: Kısa kısa…! (This weeks’ events, shortly…!)

ATLAS… geldi, gidiyor… ! (Comet C/2019 Y1  ATLAS: Comes  and  goes…!)

C/2019 Y1 ATLAS

(Kaynak: universetoday.com)

“Son haftalardan: Kısa kısa…! (This weeks’ events, shortly…!)” okumaya devam et

Kara  Madde’nin ‘bahtı’  aydınlanıyor…(mu ?) (Dark  Matter might  be  getting a light…!)

Evrendeki  filamentli  yapı (simülasyon). Maviler  kara  madde, sarılar  gökada  oluşumları.

(Kaynak: Zarija Lukic / Lawrence Berkeley National Laboratory ; sci-news.com)

“Kara  Madde’nin ‘bahtı’  aydınlanıyor…(mu ?) (Dark  Matter might  be  getting a light…!)” okumaya devam et

Voyagers bazı  soruları  cevaplarken, yeni sorulara (mı)  yol  açıyor…? (Voyagers  deepens some mysteries…!)

Güneşin (yıldızın) elektromanyetik  etki  alanı (şematik)

(Kaynak: NASA /JPL-Caltech space.com)

“Voyagers bazı  soruları  cevaplarken, yeni sorulara (mı)  yol  açıyor…? (Voyagers  deepens some mysteries…!)” okumaya devam et

Ağır  metallerin nötron  yıldızı çarpışmalarında  üretildiğine  ilk  delil…! (First identification of a heavy element born from neutron star collision…!)

Nötron  yıldızı birleşimi (temsili)

(Kaynak:  © ESO/L. Calçada/M. Kornmesser; space.com)

“Ağır  metallerin nötron  yıldızı çarpışmalarında  üretildiğine  ilk  delil…! (First identification of a heavy element born from neutron star collision…!)” okumaya devam et

Gama ışını  fışkırmalarının  mekanizması çözüldü… (mü ?)  (Is  the  mechanism for gamma-ray bursts from space decoded …?)

Gama-ışını  ışıması (Temsili)

(Kaynak: Bill Saxton; spacedaily.com)

“Gama ışını  fışkırmalarının  mekanizması çözüldü… (mü ?)  (Is  the  mechanism for gamma-ray bursts from space decoded …?)” okumaya devam et