Ay’da ‘su’ tekrar bulundu…! (‘Water’ on the Moon… again and again…!)

Ay’da su araştırması, astronomların bir süredir sürdürdüğü bir çalışma… Ay’da su bulunması önemli… Kısaca, özdeyişte de vurgulandığı gibi, ‘Su Hayattır’… Ay’da kısa süreli kalışlarda, yaşam ‘taşıma suyla’ sürdürülebilir. Ancak, ayları bulacak uzun süreli kalışlarda, ihtiyaç duyulacak suyun Dünyadan taşınması çok daha masraflı ve zahmetli olacak… Bu sebeple, Ay’da oluşturması düşünülen ‘Koloni Hayatı’ Ay’dan doğrudan temin edilecek suya büyük ölçüde bağlı olacak…

Astronomlar, Ay’da suyu; su barındıran mineralleri, beklendiği gibi, Ay’ın Güneş ışığını alamayan kraterleri içinde belirlemişti.

Jason Major, lightsinthedark.com adlı sitesinde, 27 Ekim 20202’de duyurduğu haberinde, NASA’nın SOFIA adlı, uçağa-takılı teleskobuyla (uçan teleskop), Ay’ın güney kutup bölgesinde, bu defa Güneş ışığı alan kraterlerinde, su moleküllerinin doğrudan belirlendiği duyuruldu. Daha önce belirlenenler, su molekülü de içeren, milyonda-dörtyüz parçacık kadar bir oranda, (Hidroksil; Hydroxil-OH) minerallerdi…

NASA’nın ve DLR’nin SOFIA (Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy) adlı teleskobu tarafından belirlenen su molekülerinin cam parçaları içine hapsedilmiş olduğu düşünülüyor…

Ay’ın Clavius Krateri içinde belirlenen bu cam (daha doğrusu camlaşmış madde) parçaları, Ay yüzeyine göktaşlarının çarpması sürecinde oluştu…

Clavius Krateri, Dünydan da görülebilen kraterlerden biri. Araştırmacılar, Ay’daki su moleküllerinin göktaşlarıyla taşınmış olmalarının yanında, Güneş rüzgarlarıyla taşınan hidrojenin Ay’daki oksijen-içeren minerallerle etkileşerek, hidroksil oluşturabileceğini, oluşan bu hidroksilin de, göktaşı çarpma sürecinde, su moleküllerine dönüşüyor olabileceğini söylüyor.

Ay’da Meteorit çarpmasıyla oluşan cam kürecikler (spherule).
(Kaynak:  APOD; lightsinthedark.com)

Yararlanılan Kaynaklar:

https://lightsinthedark.com/2020/10/27/nasas-flying-observatory-found-water-on-the-moon-during-its-first-look/#like-10158

Uçaklarda ‘manevi’ hasar oluşmaz…! (No ‘sipiritual’ damage on airplane…!)

‘COVIT-19’ ‘dilimizi’ de vurdu…!

Gerçi bu ‘hastalığımız’ yeni değil… Yine de, daha fazla ilerlemeden bir hatırlatalım…

Konu: ‘aşırı/gereksiz’ (çoğu zaman da anlamsız,…) vurgulama…!

Efendim…, uçakta ‘maddi’ hasar oluşmuş… Sanki, başka (manevi) türlü bir hasar da oluşabilirmiş…gibi…!

Uçak, ‘teknik bir arıza’dan dolayı düşmüş… ‘Uçak arızalarından’ bahsedilecekse, (olası sebeplerin) bunların hepsi ‘teknik’tir (sistem arızası, malzeme/parça hasarı, yazılım hatası,…) Dolayısıyla, arızayı ‘teknik’ diye, ayrıca, vurgulamak gereksizdir; bir o kadar da anlamsızdır…!

Türkçe konuşurken, ‘Es…’lemeler (S-400), ‘Ef…’lemeler (F-16)… neyin belirtisi…? ‘Türkçe’yi hallettik de…, İngilizce de biliyoruz…’ demek için mi ?

Türkçe’yi ‘halletmek’ bir tarafa, Dilimizi hızla kaybetmekteyiz…, farkında mıyız ?

‘Pandemi…’, ‘bulaş’ deyerek, amacımız, Vatandaşın söylediğimizi anlamasını engellemek mi…?

(Günün seçimi)

Osiris-Rex’in ‘kötü şansı’…! (Osiris-Rex’s ‘bad luck’…!)

Taş parçası numunesi fazla toplanınca, bir kısmı uzaya kaçtı…!

(Kaynak: NASA; space.com; Scott Manley)

Wike Wall’un space.com’da 24 Ekim 2020’de yayımlanan haberinde, Osiris-Rex aracının göktaşı Bennu’dan topladığı taş-toz parçalarının beklenenden fazla olması sebebiyle, numune depolama ‘Filtre-Kabı’nın plastik (mylar) kapağının, kısmen deforme olarak, taş parçalarının bir kısmının dışarıya kaçmasına sebep olduğunu duyurdu…! ‘Kötü Talih’ herhalde, bu gibi durumlara denir…!

Numune Kabında meydana gelen bu deformasyonun, aracın numune toplama kolunun ucundaki Filtre-Kabının bu göktaşının yüzeyine teması esnasında, yüzeydeki madde parçalarının beklenenden gevşek olması sebebiyle, hesaplanandan daha derine dalması sonunda oluşmuş olabileceği düşünülüyor.

Aracın Numune Kabına alınan maddenin miktarını (aracın numune toplamadaki başarısını) belirlemek için, Numune Toplama Kolu açılarak (uzatılarak) aracın, ekseni etrafında döndürülmesi planlanmıştı. Bu hareketin, zaten madde sızdıran kabdan daha fazla madde kaçağına sebep olacağından, bu santrifüj testinden vazgeçildi. Numune kabında, halen, beklenenden çok daha fazla numunenin biriktiği sanılıyor.

Aracı yöneten ekip, Numune Kabını, en kısa sürede, aracın içine yerleştirmeye çalışacak…

Bu numune toplama görevi için Bennu’nun seçilmiş olması, bu gök cisminin yörüngesinin Dünyaya yavaş yavaş yaklaşmakta olması…; zayıf da olsa, bir tehdit yaratabilecek durumda olması…

Bir gün bu gök cisminin, tehdit oluşturmaması için, araç gönderilerek parçalanması gündeme gelebilir…!

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.space.com/osiris-rex-asteroid-samples-overflowing

Bir Eğitim Uçağı kazası daha…! (Another Trainer Aircraft accident…!)

Yalnız uçma izni alabilmiş bir Öğrenci-Pilot’un kullandığı uçak, kalkıştan kısa bir süre sonra, mecburi iniş yapılırken yere çakıldı….Meydana gelen bu kazadan ağır yaralı olarak kurtulan Öğrenci-Pilot’un daha sonra, hayatını kaybettiği duyuruldu. Ailesine ve sevenlerine başsağlığı dileriz…

*

Basında yer alan haberlere göre, uçakta, (kalkıştan hemen sonra) bir motor arızası meydana gelmiş; İstanbul Valiliği, açıklamasında böyle söylemiş…

Kaza, TEM otoyolunun (Trakya Bölümü) hemen yakınında, Büyük Çekmece Gölü uzantısında meydana gelmiş… Hezarfen Hava Alanının yakınında bir yerde…

Basında yer alan bilgilere göre, bir (Uçak, Uzay Müh., Dr.) akademisyen, bu kaza üzerine Basına görüş verirken ‘…’iyi opere edilmiş bir uçak…’ demiş ! Ne demek istediğini, TDK Sözlüğüne de baktıysak da, anlayamadık…!

Bu görselin boş bir alt özelliği var; dosya ismi: oe.jpg

Uçağın ait olduğu Havacılık Okulundan yapılan açıklamada, ‘Motor Arızası’ ifadesinin kendilerinin bir beyanı olmadığı, kazanın bir arıza sonucu mu, yoksa, kullanımla ilişkili mi olduğu hususunun Kaza İncelemesi sonunda (üç ay kadar sonra) belirlenebileceğini düşündükleri ifade edilmiş…!

Internet Gazetesi ‘NTV haber’de, 22 Ekim 2020 tarihli ve saat 14:51’de yayımlanmış görünen bir haberde, kazaya uğrayan uçağın ait olduğu Uçuş Okulunun bir yetkilisinin beyanına yer verilmiş. Bu beyana göre, Öğrenci-Pilot, uçağın kalkışından iki dakika kadar sonra zorunlu iniş planlamış… Bu bir ‘arıza beyanı mıydı’, Öğrenci-Pilot bir arızadan veya problemden bahsetti mi… yapılan açıklamada yer almamış… Bu açıklamada Yetkili, Öğrenci-Pilotun eğitiminin ileri bir safhasında olduğunu (yalnız uçabilecek kadar eğitimli olduğunu), hava şartlarının uçuş için uygun olduğunu, ayrıca, Kaza İnceleme Raporunun iki aya kadar hazırlanabileceğini tahmin ettiğini(!), Rapor Ellerine geçince bunu Basınla paylaşabileceklerini (!) de beyan etmiş…

(‘… İlk kez yanında bir öğretmen pilot olmadan yalnız uçuş yapıyor…’ Gerçekten ilk yalnız uçuşu muydu…bilmiyoruz…!)

https://www.airporthaber.com/kose-yazilari/ucus-egitiminde-kaza-karnemiz.html)

Bu beyanın sahibi ayrıca, bu beyanı yaptığı saat itibariyle, aynı tipte beş uçaklarının daha uçuşta olduğunu söylemiş… (Uçaklarının güvenilir olduklarını vurgulamak için…) Nitekim, enkaz mahallindeki çalışmalar-dün itibariyle-devam ederken, gökyüzünde benzer uçaklar uçmaktaydı…! Bu noktada, ‘neden uçmaktaydı’ sorusunu sormamız gerekir…! Havacılıktaki kurallardan biridir; bir kaza meydana gediğinde, en azından, aynı tipteki uçakların uçuşu derhal durdurulur… Aynı pisti kullanan diğer tipler ise, meydana gelen kazadan haberdar edilmek kaydıyla, ‘saygı gereği’ uçuşlarını sonlandırırlar…!

Uçuş Okulu Yetkilisi, Valiliğin ‘Motor Arızası’yla ilgili beyanına da: ‘Kendi yorumlarını yapmışlar’…cevabını vermiş…

*

Uçağın, fotoğraflardan göründüğü kadarıyla, yumuşak bir araziye (göl yatağına) ‘yaklaşık 50-60 derecelik bir açıyla, burun üstü’ düştüğü (çakıldığı), motor bölümünün toprağa saplandığı anlaşılıyor. Uçağın burnu, kanatların hücum kenarı çarpma darbesi alacak kadar, toprak yüzeyiyle temas etmiş… Uçağın parçalanarak etrafa saçılmamış olmasının olası başka bir sebebi de, çapma anındaki hızının nispeten düşük olması gibi görünüyor…

Sözü uzatmadan, görüntü, bir stol’a (uçuşu sürdürebilmek için gereken hızın altına inilmesi; hız kaybı) ve takiben de (sola) spin’e işaret etmekte… Bu (olası) stola motor veya yakıt ilişkili bir şeyin sebep olup olmadığı ise inceleme sonunda belirlenebilir. Bu noktada, özellikle ABD’de meydana gelen Küçük Uçak Kazaları pilotların ‘stol’ konusunda yeterince ‘eğitilmediklerini’ (bilgilendirilmediklerini değil…!) düşündürmekte… Şüphesiz, 2016’da Çorlu yakınında meydana gelen başka bir Eğitim Uçağı Kazası da… (Hani, şu, Kaza İnceleme Raporu (sonuçu) hakkında bilgi edinemediğimiz kazalardan biri…!)

Dikkati çeken diğer bir husus, uçakta yangının çıkmamış olması… Şüphesiz, çarpma sürecinde bir yakıt kaçağı meydana gelmediyse yangın çıkmayabilir… Ancak, bir yangının çıkmamasının başka sebebi de olabilir…! Kazayı inceleyecekler, herhalde, bunları da araştıracaktır…

Şüphesiz, titiz bir incelemeyle, bu kazanın sebebi / sebepleri ortaya çıkarılabilir; umarız çıkarılır…

(Alınabilecek tedbirler arasında, ‘yalnız uçuşların’, belki de tüm kalkış-inişlerin (görüş mesafesi sınırları içinde ve yerden de) videoya kaydı kuralının getirilmesi de düşünülebilir. Pisti, Pistbaşı yönlerini sürekli kaydedecek birkaç kamerayla… Herhalde, bunların tesis maliyeti fazla olmayacaktır…!)

Ancak, bu kazanın inceleme raporu yayımlandığında, bu raporda yer alacak, ‘suya-sabuna dokunacak’ bilgilerin Basınla paylaşılması-biraz-fazla iyi niyetli bir beklenti…!

Bu sitede daha önce de sormuştuk, Sizler (Basın, Vatandaşlar, İlgililer..) son beş yılda meydana gelen benzer /ilişkili kazaların sebepleri hakkında bilgi sahibi olabildiniz mi ? Her şey bir yana, mevcut Yasal Mevzuat buna engel…; bunun farkında mısınız ?

Peki, bu Yasal Mevzuatın (uçuş emniyetine katkıda bulunacak bir şekilde) yeniden gözden geçirilmesi, (ağızlara sakız edilen) güncel söylemiyle, ‘güncellenmesi’ için herhangi bir girişimde bulundunuz mu…?

Yoksa, Halk Deyişiyle, ‘Fakirin’ ‘askıda ekmeği’ olan ‘umut’la mı yetindiniz ve yetinmektesiniz…?

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.ahaber.com.tr/video/yasam-videolari/son-dakika-istanbul-buyukcekmecede-egitim-ucagi-dustu-a-haber-olay-yerinde

https://abcgazetesi.com/buyukcekmecede-dusen-egitim-ucaginin-pilotundan-aci-haber-364047

https://www.sozcu.com.tr/2020/gundem/son-dakika-istanbulda-egitim-ucagi-dustu-6092840/

https://www.ntv.com.tr/turkiye/son-dakika-istanbulda-egitim-ucagi-dustu-pilot-agir-yarali-buyuk-tehlike-atlatildi,4PunOtXLwkWYxTZXSDKObA

NASA’dan lise öğrencilerine yarışma çağrısı…(NASA invites students to join Lucy Mission in space contest…!)

NASA’nın yeni asteroid inceleme projesi, LUCY (temsili)

(Kaynak: spacedaily.com)

NASA, Jüpiterin Lagrange bölgesinde bulunan Trojan Asteroidlerinden yedisini, 12 yıl sürecek bir görev süresi içinde, incelemek için, bir yıl kadar sonra bir araç gönderecek.

NASA tarafından bu hafta başlatılan bir yarışmaya Lise öğrencileri davet edildi. Bu yarışmayı kazanacak öğrencilerin, 16 Ekim -5 Kasım 2021’e planlanan fırlatılışı, Florida’dak Cape Cenaveral Hava (Fırlatma) Üssünde izlemesi sağlanacak.

Trojan asteroidleri Jüpiter’in Lagrange 4 ve L5 bölgelerinde (Lagrange (Point) noktalarında değil…!) hapsolmuş asteroidler. (Kısaca, gezegenlerin kendi gravitasyon alanlarıyla Güneşin gravitasyon alanının kesiştiği ve içine giren gök cisimlerinin sürekli veya belirli bir süre bu alanda kalabildiği (hapsolabildiği), gravitasyonel olarak-nötr denebilecek alanlar (gerçekte, hacimler).

NASA’nın bu araştırma projesinin adı, Habeşistan’da 1974’te keşfedilen ve 3.2 milyon yaşında olduğu belirlenen kafatası LUCY’den aldı. Keşfedilen bu ‘insanımsı’nın, insanların en erken dönem atalarından olduğu düşünülüyor.

Lucy’nin planlanan yörüngesi.

Benzer şekilde, Trojan asteroidlerinin de, Güneş sisteminin orijinin anlaşılmasına ışık tutacağı düşünülüyor.

NASA’nın ABD’deki Lise (High School) öğrencilerine açık olduğu görülen bu yarışmasında, öğrencilerden biyoloji, Dünya bilimi (jeoloji), astrobiyoloji, uzay araştırmaları ve gezegen bilimi alanında sanat eseri (artwork), video ve bunları açıklayan / anlatan metinler hazırlamaları bekleniyor. Gerçekleştirilecek bu çalışmalarda, Lucy fosili ile Trojan asteroidlerinin insan orijini hakkında neler düşündüreceği konusuna yoğunlaşmaları bekleniyor.

Yarışmanın detayları kaynak haberde ayrıca belirtilmiş…

Yarışmaya katılanların hazırlayacağı bir bilgi paketi (açıklaması ve bir şiir; patch) uzayda muhtemelen milyonlarca yıl dolaşacak bu araca yerleştirilecek; bir gün soydaşımız birileri tarafından bulunur ümidiyle…

Bu duyuruda, pek sempatik bulmadığımız bir bilgi de vardı; bizce, NASA’ya pek yakışmayan bir talimat: ‘The winners/teachers will be responsible for costs to attend the Launch’…?

Yarışma detayları aşağıdaki sitede açıklanmış.

 LucyinSpace.asu.edu

Bu etkinlik NASA ile Arizona Devlet Üniversitesi tarafından düzenlenmiş. Üniversite gerek LUCY araştırması ve gerekse bu asteroid araştırmasının bir parçası…

*

Bu noktada, bizler ne yapıyoruz ?

Uzaya, bu bağlamda, araç gönderemediğimiz gerçeği ortada… Belki bir gün o da olur…

Ancak, salgın hastalığın ‘örselediği’ eğitim programlarımız kapsamında, öğrencilere moral verecek, onları harekete geçirecek bir şeyleri bizler de yapabiliriz… Bir örnek olarak, ‘uzaylı’ gibi baktığımız/gördüğümüz bu ‘salgın’ üzerine…

Öğrencilere de, ‘askıda’ki hediyelerden verebiliriz…!

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.spacedaily.com/reports/NASA_invites_students_to_join_Lucy_Mission_in_space_contest_999.html

SpaceX Starlik Uydu-dizisi fırlatılışı 20+ dakika sonra…! (SpaceX launches new Starlik communication satellites-group in less than 30 minutes…!)

Güncelleme: Ertelenen fırlatış 24 Ekim 2020, Cumartesi günü gerçekleştirildi…!

…………………………

Güncelleme: 19:09

Maalesef, fırlatılış son dakikalarda, ertelendi !!!

…………………………..

Yeni Starlik iletişim uydusu dizisi fırlatılışı canlı olarak izlenebilir. Fırlatılış az sonra…! (Saat takibi ekranın sol üstünden…)

Osiris-Rex…başardı…! (Osiris-Rex…succeeds…!)

(Kaynak: NASA Osiris-Rex mission)

Sabit görüntüde: soldaki, aracın temas anı. Sağdaki ise gaz püskürtüldükten sonra etrafa saçılan taş parçalarının (kalkan toz sebebiyle silik) görüntüsü.

NASA’nın gök cismi (asteroid yavrusu) Bennu’ya gönderdiği aracı Osiris-Rex, dün gece yarısında, bu gök cisminin yüzeyine temas ederek, yüzeyden taş-toz parçaları numunesi almayı-göründüğü kadarıyla- başardı…!

NASA ekibinin yaptığı açıklamada, aracın temas ettiği bölgedeki yüzey yapısının, nispeten küçük taş parçalarını da barındırdığı, ayrıca, aracın numune toplama ekipmanının temas ettiği kaya parçalarının beklenenden daha kırılgan olmaları sebebiyle, bir kısmının parçalanması sonunda, numune toplama işleminin kolaylaştığı ifade edildi.

Aracın gönderdiği görüntülerden de, aracın yüzeye temasını takiben, yüzeyden numune kaldırmak (tozutmak !) için püskürttüğü gazın, çok miktarda taş parçasını havalandırabildiği de belirlendi. Bu parçaların bir kısmı, haliyle, aracın numune toplama filtre-kabının içine yöneldi.

Yine de, aracın hangi miktarda numune toplayabildiği önümüzdeki saatlerde-günlerde ayrıca açıklanacak…

Eğer, numune toplama teşebbüsü başarısız olduysa, tekrar denenecek… Aracın ilave iki deneme şansı daha mevcut…!

Bennu, uzun kenarı 565 metre kadar olan ve Dünya-Mars arası bir yörüngede 436 gün süren bir periyodla dolanan bir gök cismi. Bennu, 11 Eylül 1999’da, yakın gök cisimleri araştırma programı olan LINEAR (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) kapsamında keşfedilmişti.

Taş-toz toplama ekipmanı nasıl çalıştı; aşağıda: