AVIATION AND SPACE / HAVACILIK VE UZAY

Güncelleme: 17.10.2021

*Pilot bu uçakta yeterince tecrübeliydi…

*Bu kaza ile sonlanan uçuşunun aynısını (kalkış-iniş meydanları açısından) beş defa, benzerlerini de, ez az beş defa uçmuştu…

*Kanat uçlarındaki yakıt tankları bu uçağın ‘Ana yakıt’ tanklarıydı…; Yardımcı (Auxiliary) yakıt tankları kanat içindeydi… Bu sebeple, uçuşta yakıt-harcaması yönetimi biraz hassas bir işlem gerektirmekteydi…!

*Pilotun Planlı Uçuş hattı (Rota) yakınlarında (rüzgarın hızla yön değiştirdiği) türbülanslı sahalar mevcuttu… Uçağın izlediği uçuş rotasından, Pilotun (Otopilotun) uçağı uçuş rotasında tutmakta zaman zaman zorlandığı anlaşıldı…

*Pilotun, Montgomery Hava Meydanının 28 Numaralı Pistine ILS (Instrument Landing System; Alet Yardımıyla İniş Sistemi) ile yaklaşma yapıp, küçük bir sağa dönüş manevrasından sonra, sola dönerek, aynı meydanın 23 Numaralı Pistine inmesi planlanmıştı… (Yeşil çizgi.)

*Pilotun bu yaklaşmada arazi referanslarını yeterince algılayamadığı sanılıyor…

*Pilot, bu uçuşun son safhasında, kısa bir süre içinde birçok yükseklik ve baş (uçuş yönü) değişikliği yapması gerekmişti. Kafa karışıklığına yol açtığı sanılan bu durumda, Pist doğrultusunu gösteren ‘Localizer’ sinyalini (beam) yakalayamadı… (Bu sinyal onun Piste doğru bir şekilde yaklaşmasını sağlayacaktı…)

*ATC, Pilotun geri dönerek, ILS sinyalini yakalamayı tekrar denemesini istedi; bu amaçla tekrar yönlendirdi…

*Ancak, ‘Durum Kaybı’ (Spational Disorientation) yaşayan pilot, ATC’nin tüm doğru yönlendirmelerine rağmen, uçağının 80 derece kadar yatışta ve 50 derece dalışta olduğunu algılayamadı; tırmanışta olduğunu sandı…!

……………………………

Güncelleme: 14.10.2021 08: 30

Pilot, Sandiego’daki Montgomery Field Hava Alanına inmeye çalışmaktaydı. Pist 28R’ye ILS ile yaklaşma izni almıştı. Pist 23 aktif olduğundan, iniş için ona doğru manevra yapmıştı.

Pilot, ineceği Hava Meydanına doğru yaklaşırken, sağında kalan başka bir Hava Meydanına doğru (oryantasyon kaybını andıran bir) dönüş yaptı…!

Soldaki iniş planladığı alan. Sağdaki fiilen yaklaştığı alan.

Pilot, ATC’nin talimatına uyarak tırmandığını söylemesine rağmen uçak alçalmaktaydı…! Bulut içinde, Pilot uçağın göstergeleri yerine gözlerine/gördüklerine inandığından, alçaldığı halde yükselmekte olduğu hissine kapılmıştı… (havacılıkta yaygın olarak bilinen ve karşılaşılan bir algı yanılması !)

ATC Pilota, 5000 fite tırmanmasını ısrarla söylediği anda uçak, sağa yatışla alçalmaktaydı…!

Uçak buluttan çıktığında (bulut altına alçaldığında), 250 Knots kadar yüksek bir hızla, 45+ derece yatışla ve 45+ derece burun aşağı pozisyondaydı… (Güvenlik kamerası fotoğraflarından)…

……………………

…………………………………..

Bir Cessna 340A kazası 11 Ekim 2021 günü, Santee (Kaliforniya, ABD’de) yaşandı…!

Yukarıdaki video kaydı kazaya uğrayan Pilotun Hava Trafik Kontrolu (ATC) ile yaptığı konuşmaları ve uçağın konumunu kapsamakta…

Bu videodan da anlaşıldığı üzere, Pilot, iniş için Kule Görevlisinin talimatlarını yerine getirmeye çalışırken gerekli beceriyi gösteremedi ve bölgedeki evlerin önüne düştü… Bu kazada, Pilotla birlikte, kaza mahallindeki bir Kargo Aracı içinde bulunan Kargo Görevlisi de hayatını kaybetti…!

Bu kazanın neden meydana geldiği henüz bilinemese de, Pilotun uçuş esnasında rahatsızlanması ve Uçuş Kulesi Görevlisinin yönlendirme talimatlarını anlamada ve yerine getirmede güçlük yaşaması büyük bir olasılık…! Pilotun konuşmalarından bunu anlamak mümkün…

Pilot, tecrübeliydi…, tıp doktoruydu…; bu son uçuşunun benzerlerini birçok defa gerçekleştirmişti…; bölgedeki araziyi bilen biriydi…!

Hava bulutluydu…Pilot bölgeye aletli uçuş (IMC) yaparak yaklaşmıştı…

Muhtemelen, Aletle-Uçuşta ‘Durum Kaybı’ (Lost of Stuational Awarenes) yaşadı… Uçağın uçuş yönünü, hızını ve yüksekliğini algılayamadı…. Hava Trafik Kontrolunun (ATC) verdiği, yükselmesi gerektiğine dair talimatları da…!

Uçak, bir yatış-dönüş hareketi içinde, yüksek hızla yere (Kargo Aracına) çarptı…!

Güncelleme:

Gittiler ve geldiler…!

Jef Bezos’un ‘Uzay Taksisi’ New Shepard, bugün fırlatılacak ve uzaya, geçmişte kalan tanınmış TV Dizisi Star Trek’in ‘Kaptanı’ William Shatner de ‘yörünge-altı uzay’a (uzayın ‘pratik sınırı’na) götürecek…!

Hanneke Weitering’in, space.com’da bugün yayımlanan haberinde, bu yolculuğun bugün (TSİ) 17:25+’da (14:25+ GMT) gerçekleşeceği duyuruldu…

Batı Teksasta, Van Horn şehri yakınındaki üsten gerçekleştirilecek bu fırlatış için canlı yayım 90 dakika kadar önce başlatılacak…; saat 15:30 gibi…

Blue Origin firması ilk insanlı uçuşu altı hafta kadar önce gerçekleştirmiş…, bu uçuşta, bu firmanın kurucusu Jef Bezos da, erkek kardeşiyle birlikte, yolcular arasında yer almıştı…

Bu uçuşta yer alacak diğer ‘özel’ uzay-turistleri: Audrey Powers (Blue Origin’in Başkan yardımcısı), Glen de Vries (yazılım firması Dassault Systems’in temsilcisi) ve Chris Boshuizen (Dünya Gözlem Uyduları üreten firma ‘Planet’in kurusularından)…

Tüm uçuş 11 dakika kadar sürecek…Yolcular bu uçuşta, sadece altı dakika süresince, ‘ağırlıksız’ diye adlandırılan, gerçekte bir ‘düşme’ olan hissi yaşayabilecekler, aracın içinde ‘uçabilecekler’…

Yolcu kabinini taşıyan roket, kabinden ayrıldıktan sonra, yere iniş yapabilecek…; Space X’in taşıyıcı roketleri gibi…

Yolcu kabini ise, yere paraşütle iniş yapacak…

Uzay Turistleri bu araçla yerden 100 km kadar bir yüksekliğe çıkacak…Bu yüksekliğin atmosfer ile uzayın ‘pratik bir sınırı’ (Karman Line) olduğu kabul ediliyor… Gerçete Dünya atmosferi, çok zayıflayarak da olsa, uzayın yüzlerce kilometre derinliğine uzanmakta…; gerçek bir sınır mevcut olmamakta…

Bu yolculuk You Tube’den veya aşağıdaki adresten canlı olarak izlenebilir…

Yararlanılan Kaynak:

https://www.space.com/blue-origin-ns-18-shatner-launch-webcast

James Webb’in ‘L2’ye planlı yolculuğu. (Kaynak: universetoday.com)

Halen görevini sürdürmekte olan Hubble Uzay Teleskobundan çok daha güçlü olacak James Webb uzay teleskobunun, çok hassas yapısı da sebebiyle, inşaa ve test çalışmaları planlanandan çok daha uzun sürdü…

Neticede, bu teleskop ‘fırlat ve unut’ tipi bir araç olacaktı… Yani, bir arıza meydana geldiğinde, bu arızasına müdahale şansı (yazılım dışında) mümkün olamayacaktı…Bu araca, yerleştirileceği yörüngenin uzaklığı sebebiyle, Hubble’de olduğu gibi ‘uzay-tamircisi göndermek’ mümkün olamayacaktı… Bu sebeple, arıza-yapmayacak bir şekilde tasarım ve üretiminin gerçekleştirilmesi gerekmekteydi… Üretimi/testleri bu sebeple uzun sürdü…

Mevcut planlamaya göre bu aracın 18 Aralıkta uzaya gönderilmesi söz konusu…

Bu araç, Güneş-Dünya Sisteminin ‘Lagrange 2’ (L2) bölgesine gönderilecek…Dünyadan 1.5 milyon kilometre uzaklıktaki bir bölge…

Literatürde ‘Lagrange Point’ (Lagrange Noktası) olarak adlandırılan bu yerin merkezi, teorik olarak bir nokta olarak görünse de, gerçekte bir hacim…; yeterince de büyük bir hacim ki, içinde bir uzay aracı, yörüngede dolanabilecek…! Bu yörünge Dünya yörüngesi değil…

Aracın bu uzak-yörüngesine ulaştırılabilmesi, ayrıca, hassas ve zahmetli bir süreç olacak; umarız başarılı olunur…Bu araç, alışılmışın üzerinde elektro-mekanik sistem ve açılması gereken panel barındırmakta… Bunların açılmaları bir ay kadar bir süre alacak…Bu Teleskobun tasarım, üretim, test ve yönlendirilmesinde görev alacak grubun bu sancılı süreci-uykusuz kalarak-yaşaması gerekecek…! Haliyle, başarı kolay gelmeyecek…

Yine de, kaynak yazıda da olduğu gibi, bu süreci bir ‘terör’/’terör süreci’ olarak nitelemek-bize göre-hiç hoş değil…! Bu konu, maalesef, Marsa araç indirme teşebbüslerinde de gündeme getirilmekte…

Bu teleskop, Arian 5 roketiyle, 26 dakikalık bir sürede 10400 km yüksekliğe ulaştırılacak… Daha sonra, teleskop Ariane 5’in ikinci kademesinden ayrılacak…

Fırlatılıştan 30 dakika sonra Güneş Panelleri açılacak… Bu araç, roket motoru ateşlenerek, Dünya etrafında dolanmadan, doğrudan, ‘L2’ bölgesine yönlendirilecek…

Aracın fırlatılışından 12.5 saat sonra, ‘birinci yol-ortası yörünge düzeltmesi’ (Mid Course Correction-MCC1) gerçekleştirilecek…Bu işlem daha sonra gerektiği kadar yapılacak…

Yolculuk devam ederken, teleskop da (Güneş Kalkanları, teleskop aynaları,…) ‘bir çiçek gibi’ açılmaya devam edecek…!

Teleskobun Güneş Kalkanının açılmasının üç gün süreceği söyleniyor…Oldukça hassas bir işlem…

Teleskobun gözlem görevine başlayabilmesi için de, üzerindeki çok hassas sensörlerin çalışma sıcaklığına (soğukluğuna) soğumaları gerekecek…Bu da günler alacak bir süreç…

Neticede, her şey yolunda giderse, teleskop fırlatılıştan altı ay sonra gözlem yapmaya başlayabilecek…

Biraz sabırlı olmak gerekecek…!

Yararlanılan Kaynak:

James Webb’s 30 Days of Terror

AN-12 enkazı (Kaynak: avherald.com)

Kaza mahallinin piste göre konumu. (Kaynak: avherald.com)

Kaza mahallinin piste göre konumu. (Kaynak: avherald.com)

Bu kaza 4 Ekim 2019’da meydana gelmişti… Ukraine Air Alliance firmasına ait bir Antonov AN-12 kargo uçağı, Vigo’dan (İspanya) Lviv’e (Ukrayna) yolculuğunda, iniş için alçalma esnasında yere çarpmıştı…Meydana gelen bu kazada, yedi kişilik mürettebat ile bir yolcudan beşi hayatını kaybetmiş…; üçü yaralı olarak kurtulmuştu…!

Bu Kazanın (nihai) İnceleme Raporu 9 Ekim 2021’de yayımlandı (erişim adresi aşağıda)…

Uçakla bu uçuşta 13 ton da kargo yükü taşınmaktaydı…

Gerçekleştirilen kaza incelemesinden sonra, Pilotların, çok ‘vahim’ bir hata yaptıkları belirlendi…; uçuş tamamlanamadan uçağın yakıtı bitmişti…!

Yakıt bitmesi sebebiyle acil iniş yaptırılmaya çalışılan uçak, piste yaklaşık bir kilometre uzaklıkta yere çarptı… Yere çarpmanın sebebi, Pilotların, uçağın alçalma hızını yeterince dikkatle izlememiş ve gerekli tedbirleri zamanında almamış olmalarıydı…!

Ukrayna Altyapı Bakanlığının bu kazaya yönelik verdiği bilgiler gerçeklerle (kişi sayısı, yük miktarı) tam olarak uyuşmamaktaydı…; bu, dikkati çeken bir durumdu…!

Uçakta bulunanların ölüm sebebi, çarpmanın ataletiyle, ileriye hareket eden yükün ekibi ‘sıkıştırmış’ olmasıydı…! (Kargo uçağıyla yolcu taşımanın yarattığı ilave bir risk !)

Ukrayna Ulaştırma Bakanlığı bu firmanın Uçuş Lisansını iptal etti…

Bu kaza meydana geldiğinde Hava Alanı Bölgesinde sis mevcuttu…; görüş kısıtlıydı…

Bu uçağın Pilotları yeterince tecrübeliydi…

Uçağa taşıma limitini aşan miktarda kargo yüklendiği belirlendi…Bu durum da, uçağın yakıt sarfiyatının artmasına sebep olmuş, uçağın yakıtı hesaplanandan erken bitmişti… Uçak ekibi, bir anlamda, fazla kargo yükü alabilmek için, uçağa -ucu ucuna yetecek-miktarda yakıt almıştı…! (Normal şartlarda tüm uçaklara, acil durumda yedek meydana ulaşabilecek kadar, ilave yakıt alınır…; yakıt harcama planlaması böyle yapılır…)

Merak edenler, Kaza İnceleme Bulgularının ayrıntısını aşağıdaki kaynak adresten okuyabilir….

Neticede Pilotlar, uçağın aşırı yüklü olmasının da etkisiyle, inişte ‘Süzülüş Hattının’ (Glide Slope) altında kalarak, görüşün yetersiz olduğu ortamda yere çarptılar…

*

Uçak kazaları birçok ülkede meydana gelmekte… Yine de, Rusya ve eski/yeni Müttefiklerinde bu kazalar daha büyük bir sıklıkla yaşanmakta…!

Bu ülkelerde Uçuş Emniyeti Kurallarına uymada belirli bir yetersizliğin mevcut olduğunu söylemek mümkün…!

Bu ülkelerde iklim şartlarının uçuşları zorlaştırdığı da bir gerçek… Yine de, bu kazanın meydana geliş şekline bakıldığında, çok büyük bir ‘Uçuş Disiplinsizliğinin’ mevcut olduğu söylenebilir… ‘Tamahkârlık’ kazalara açık bir davetiyedir…!

Yine de, Ukrayna’nın Kaza İnceleme Raporlarına bile, neredeyse gün farkıyla ulaşabiliyor olmamız da, Sayın İlber Ortaylı’nın deyimiyle, ‘Üzerinde Durulması Gereken Bir Husus’…!

Hiç olmazsa, ‘Dünya genelinde kazaların önlenmesine’ pozitif bir katkı sunmaktalar…

Yararlanılan Kaynaklar:

http://avherald.com/h?article=4cd99477&opt=0

ur-cah-en.pdf erişimi için tıklayın

Bu son kaza Tataristan’da meydana geldi…

Paraşütçüleri taşıyan bir uçak, kalkıştan hemen sonra, muhtemelen bir motor arızası sebebiyle, acil niş yaparken, bir tomruk deposu üzerine düştü…

Uçakta bulunan yirmiüç kişiden onaltısı hayatını kaybetti…!

Syukuro Manabe (Princeton University), Klaus Hasselmann (Max Planck Institute for Meteorology in Hamburg, Germany) ve Giorgio Parisi Sapienza University of Rome) 2021 Nobel fizik ödülünü kazananlar…) (Kaynak: Jonathan Nackstrand/Agence France-Presse — Getty Images; NY Times)

Bu yıl, Nobel Fizik Ödülü, Dünya’daki iklim değişikliğinin bilimsel temellerini ve bu değişime insan etkisini açıklayan üç iklim-bilimi insanına verildi…Umarız, ‘Ekonomi Ödülü’ de ‘enflasyon’un bilimsel temellerini açıklayanlara verilir…!

Cade Metz, Marc Santora ve Cora Engelbrecht‘in, NY Times’te 5 Ekim 2021’de yayımlanan haberinde, bu ödülün verildiği üç bilim insanının, kaos-gibi görünen iklim sistemlerinin ve bunların uzun-dönemli davranışlarının anlaşılmasına katkıda bulundukları söylendi…

Dr. manabe, 1967’de, geliştirdiği bir bilgisayar modeliyle, başlıca sera gazı (greenhouse gas) olan karbon dioksid ile atmosferdeki ışınmanın ilişkisini ortaya koymuştu…

Bu model, diğer bilim insanlarının çok daha gelişmiş modeller ortaya koymalarına yol açtı… Manabe’nin daha sonra geliştirdiği modellerle, Greenland Buz Katmanında artarak yaşanan erimenin Kuzey Atlantikteki okyanus akıntılarını nasıl etkileyeceğini ortaya koydu…; insan-etkisiyle iklim değişikliklerinin ve bunun dinamik mekanizmasının anlaşılmasına katkıda bulundu…

Dr. Manabe’nin temel çalışmasından on yıl kadar sonra, Dr. Hasselmann, geliştirdiği modelle, kısa dönemli iklim değişimini okyanus akıntıları ve atmosfer olayları gibi, uzun dönemli iklim olaylarıyla birleştirdi… Bu çalışma, kuraklık, ‘ısı dalgaları’ ve yağmur-fırtınaları (rainstorm) gibi diğer araştırmalara temel sağladı…

Dr. Parisi ise, atom gruplarından tüm gezegenin atmosferine kadar, düzensizlik ve fizik-sistemlerindeki dalgalanmalar arasındaki ilişkiyi (interplay), tesadüfi-görünen olaylardan nasıl ‘kollektif’ bir davranışa dönüştürülebileceğini (nasıl anlamlı sonuçlar çıkarılabileceğini) ortaya koydu… Bilim insanları, Dr.Parisi’nin gerçekleştirdiği çalışma sonuçlarının, iklim araştırmalarının ötesinde, matematik, biyoloji ve bilgi-işleme bilimi gibi (lazerler, öğretilebilen makinalar), birçok birçok araştırmaya da hizmet edeceğini söylüyor…!

Burada ilginç olan bir husus, Nobel Komitesi temsilcisi, bu ödül-kazanma haberini Dr. Manabe’ye ilettiğinde, ödülün tamamını mı, yoksa, bir parçasını mı kazandığını söylememiş…; en azından, bu yazının kaynağı böyle söylemiş…!

Bize göre, ‘Yiğitler yoğurdu yedirirken, biraz daha dikkatli olmalı’…!

Yararlanılan Kaynak:

Önümüzdeki günlerde Havacılık ve Uzay Tıbbı konusunda bir kongre yapılacak… Bu konuda basında yer alan bir haber özeti aşağıda:

‘Bu yılbaşında kurulan Havacılık ve Uzay Tıbbı Platformu ilk kongresini gerçekleştirecek. Sektörde havacılık tıbbı ile iştigal eden veya bu konularda destek gereksinimi olan tüm havacılık kuruluşlarını bünyesine almayı hedefleyen Havacılık ve Uzay Tıbbı Platformu’nun (HUTP) ilk kongresi,  14-17 Ekim 2021 tarihleri arasında Antalya’da Concorde De Luxe Resort Otel’de yapılacak.

Kongrede Havacılık ve Uzay Tıbbı Platformu çatısı altında havayolu şirketleri, pilotlar, kabin memurları, hava trafik kontrolörleri, sıcak hava balon işletmeleri, uçuş tabipleri, drone, İHA operatörleri vb. kuruluşları ve çalışanları buluşarak sorunların tespiti ve çözümleri konusunda değerlendirme yapacak.Kongre Başkanlığını Prof. Dr. Plt. Hasan Fehmi Töre, Kongre Bilimsel Kurul Başkanlığını Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç, Kongre Sekreterliğini ise Dr. Öğretim Üyesi Sinan Aytaç Polat yapacak.’

*

‘Kongre’ adı verilen ve üç gün süreceği anlaşılan bu toplantıda hangi konular ele alınacak ve hangi derinlikte tartışılacak…, (şimdilik) bilemiyoruz…

Bu toplantı, umarız, ‘kendinin/Kurumunun reklamını yapma gayretlerine ve ‘hamasi nutuklara’ heba edilmez.; bu toplantıda-biraz-‘suya/sabuna’ dokunulur…!

Gündeme teklifte bulunmak için zaman geç olsa da, biz yine de, önerimizi yapalım; gündemde belki-bir şeklide-yer alması sağlanabilir…:

*Önereceğimiz ilk konu: ‘Uçak kaza inceleme safha ve sonuç bilgilerinin’ Kamuoyuyla paylaşılabilmesi için gerekli yasal ve eğitim düzenlemelerinin (ders programları bağlamında) yapılması. (Yasal düzenlemenin yanında, bu konunun önemini kavrayacak neslin de yetiştirilmesi…)

*Bir başka konu: Kokpit İçi İletişimin geliştirilme ihtiyacı… Özellikle Yardımcı Pilotlar (First Officer) neden-göz göre göre-ölüme gitmekte…Neden, Kaptan’a gerekli müdahaleyi zamanında ve etkili bir şekilde yapamamakta…?

Umarız, bu önerilerden haberdar olunur ve dikkate alınır…

Kaynak:

http://www.airkule.com/haber/HAVACILIK-VE-UZAY-TIBBI-KONGRESI/37952

Rus sinema oyuncusu ve yönetmen film (bölümleri) çekmek amacıyla, MS-19 uçuşuyla, ISS’ye ulaştı…

Artık, uzay filmlerinde gerçek sahneler de izleyebileceğiz…!